Flex
Kıdemli Üye
Türkü, Özellikleri ve Çeşitleri
Türkü, Özellikleri ve Çeşitleri
Türkü, Özellikleri ve Çeşitleri
Türkü kelimesinin kaynağı Türk kelimesidir. "Türk" kelimesinin sonuna nispet eki (î) eklenerek Türkî sözü elde edilmiş, bu söz zamanla "Türkü" biçimini almıştır. Halkın neşesini, derdini, özlemini, sitemini, dünya görüşünü, inancını vb. yansıtan; hece ölçüsüyle söylenen ana bölümüne bağlantıların eklenmesiyle oluşturulan ezgili anonim ürünlere "Türkü" denir.
Türkünün Özellikleri:
Türkü nazım şeklinin diğer halk şiiri türleri içinde ayrı bir önemi vardır. Diğer halk şiiri türlerinde ferdî (kişisel) niteliğine karşılık türkülerde sosyal yan ağır basar.
Türkülerin anonim özellik kazanmasında gurbet, göç, gezgin halk şairleri ve günümüzde de kitle iletişim araçlarının etkisi rol oynamıştır.
Türküler, hece ölçüsünün bütün kalıplarıyla söylenir, en çok yedili, sekizli ve on birli hece ölçüsü kullanılır.
Bir türkü iki bölümden oluşur: Bent ve Bağlantı (kavuştak).
Bent, türkünün asıl sözlerinin olduğu bölümdür. Bağlantı ise her bendin sonunda tekrarlanan "nakarat" bölümüdür.
Bentler ve bağlantılar kendi içinde uyaklanır.
Türküler, başlangıçta söyleyeni belli ürünler iken, zamanla türkünün asıl sahibi unutulur, sözlü gelenek içinde farklı yörelere yayılarak anonim nitelik kazanır. Ancak söyleyeni belli türküler de vardır. Buna örnek olarak âşık tarzı halk şiirinde türkü nazım biçimini kullanarak şiir söyleyen sanatçıları gösterebiliriz.
Türküler üç şekilde sınıflandırılabilir:
Yapılarına göre türküler
Temalarına göre türküler
Ezgilerine göre türküler
1. Yapılarına Göre Türküler: Bentlerin, kavuştakların kümelenişi ve uyakların düzenine göre değişik yapılar gösterirler. Bent ve bağlantılarda mısra sayısı değişebilir.
Mani dörtlükleriyle kurulan kavuştaksız türküler
Bentleri dört mısradan oluşan türküler
Bentleri üç mısradan oluşan türküler
Bentleri iki mısradan oluşan türküler
2. Temalarına Göre Türküler: Bu türküler; ninniler, çocuk türküleri, doğa türküleri, aşk türküleri, kahramanlık, askerlik türküleri, tören türküleri, efe türküleri, hapishane türküleri, taşlama, yergi, güldürücü türküler, karşılıklı türküler, gurbet türküleri, ölüm türküleri (ağıtlar), iş türküleri, oyun türküleri gibi değişik temalara göre sınıflandırılabilir.
3. Ezgilerine Göre Türküler
a. Usulü Türküler: "Kırık havalar" da denilen bu türküler genellikle, oyun havalarıdır. Ölçüsü ve ritmi belli ezgilerdir. Konya'da oturak, Urfa'da kırık hava, Ege'de zeybek, Trakya ve Marmara'da karşılama, Karadeniz kıyıla*rında horon, Kars ve Erzurum'da Sümmanî ağzı adını alır.
b. Usulsüz Türküler: Bunlar uzun havalardır. Söyleyen kişi ana melodiyi değiştirmeksizin kendi üslubu ve ses özelliklerine göre nağmeleri uzatıp kısaltabilir. Ağıt, bozlak, Çukurova, divan, hoyrat, kayabaşı, koşma, maya, Türkmanî adlı çeşitleri vardır.
Türkü, Özellikleri ve Çeşitleri
Türkü kelimesinin kaynağı Türk kelimesidir. "Türk" kelimesinin sonuna nispet eki (î) eklenerek Türkî sözü elde edilmiş, bu söz zamanla "Türkü" biçimini almıştır. Halkın neşesini, derdini, özlemini, sitemini, dünya görüşünü, inancını vb. yansıtan; hece ölçüsüyle söylenen ana bölümüne bağlantıların eklenmesiyle oluşturulan ezgili anonim ürünlere "Türkü" denir.
Türkünün Özellikleri:
Türkü nazım şeklinin diğer halk şiiri türleri içinde ayrı bir önemi vardır. Diğer halk şiiri türlerinde ferdî (kişisel) niteliğine karşılık türkülerde sosyal yan ağır basar.
Türkülerin anonim özellik kazanmasında gurbet, göç, gezgin halk şairleri ve günümüzde de kitle iletişim araçlarının etkisi rol oynamıştır.
Türküler, hece ölçüsünün bütün kalıplarıyla söylenir, en çok yedili, sekizli ve on birli hece ölçüsü kullanılır.
Bir türkü iki bölümden oluşur: Bent ve Bağlantı (kavuştak).
Bent, türkünün asıl sözlerinin olduğu bölümdür. Bağlantı ise her bendin sonunda tekrarlanan "nakarat" bölümüdür.
Bentler ve bağlantılar kendi içinde uyaklanır.
Türküler, başlangıçta söyleyeni belli ürünler iken, zamanla türkünün asıl sahibi unutulur, sözlü gelenek içinde farklı yörelere yayılarak anonim nitelik kazanır. Ancak söyleyeni belli türküler de vardır. Buna örnek olarak âşık tarzı halk şiirinde türkü nazım biçimini kullanarak şiir söyleyen sanatçıları gösterebiliriz.
Türküler üç şekilde sınıflandırılabilir:
Yapılarına göre türküler
Temalarına göre türküler
Ezgilerine göre türküler
1. Yapılarına Göre Türküler: Bentlerin, kavuştakların kümelenişi ve uyakların düzenine göre değişik yapılar gösterirler. Bent ve bağlantılarda mısra sayısı değişebilir.
Mani dörtlükleriyle kurulan kavuştaksız türküler
Bentleri dört mısradan oluşan türküler
Bentleri üç mısradan oluşan türküler
Bentleri iki mısradan oluşan türküler
2. Temalarına Göre Türküler: Bu türküler; ninniler, çocuk türküleri, doğa türküleri, aşk türküleri, kahramanlık, askerlik türküleri, tören türküleri, efe türküleri, hapishane türküleri, taşlama, yergi, güldürücü türküler, karşılıklı türküler, gurbet türküleri, ölüm türküleri (ağıtlar), iş türküleri, oyun türküleri gibi değişik temalara göre sınıflandırılabilir.
3. Ezgilerine Göre Türküler
a. Usulü Türküler: "Kırık havalar" da denilen bu türküler genellikle, oyun havalarıdır. Ölçüsü ve ritmi belli ezgilerdir. Konya'da oturak, Urfa'da kırık hava, Ege'de zeybek, Trakya ve Marmara'da karşılama, Karadeniz kıyıla*rında horon, Kars ve Erzurum'da Sümmanî ağzı adını alır.
b. Usulsüz Türküler: Bunlar uzun havalardır. Söyleyen kişi ana melodiyi değiştirmeksizin kendi üslubu ve ses özelliklerine göre nağmeleri uzatıp kısaltabilir. Ağıt, bozlak, Çukurova, divan, hoyrat, kayabaşı, koşma, maya, Türkmanî adlı çeşitleri vardır.