Türk okullarındaki öğretmenlerin sosyal güvenliği
Türk okullarındaki öğretmenlerin sosyal güvenliği
Türk okullarındaki öğretmenlerin sosyal güvenliği
Hâlihazırda yurtdışında 4 milyon civarında Türk vatandaşımız yaşıyor. Her birinin yurtdışına gidiş gerekçesi birbirinden farklı. İş, aş, öğrenim, evlilik ve daha neler neler. Fakat içlerinde bir grup var ki bunların gerekçesi bambaşka. Bunlar Türk okullarının öğretmenleri. Sayıları artık binlerle ifade ediliyor. Gayeleri, Anadolu’nun dilini, kültürünü, yaşayışını ve değerlerini dünyaya duyurmak. Bunun için ortaya koydukları çabaların boşa gitmediğini, düzenlenen Türkçe Olimpiyatlarındaki göz yaşartan tablolardan anlıyoruz.
Türk okulları gerçeğine kamuoyunda ve medyada her yönden yaklaşıldı. Ancak sosyal güvenlik boyutuyla konuyu sanıyorum ilk defa biz ele alacağız. Dolayısıyla gurbetçilerimize özel bu dizimiz, bu yönüyle de başka bir özelliği barındırıyor.
Dizimizin önceki bölümlerinde de ifade ettiğimiz üzere, yurtdışında bulunan Türk vatandaşlarının Türkiye’den emekli olabilmek için iki seçenekleri var;
1. Bulundukları ülke Türkiye ile sosyal güvenlik sözleşmesine sahipse, oradaki çalışmaları ile Türkiye’deki çalışmaları birleştirilerek aylığa hak kazanabiliyorlar.
2. Bulundukları ülkenin Türkiye ile sözleşmesi yoksa Türkiye’de yurtdışı hizmet borçlanması yaparak emeklilik hakkı kazanabiliyorlar.
Peki, Türk okullarındaki öğretmenler için bu iki alternatiften hangisi geçerli olacak? Hemen belirtelim ki Türkiye’nin toplam 22 ülke ile ikili sosyal güvenlik sözleşmesi mevcut. Oysa dünyanın 120’den fazla ülkesinde yüzlerce Türk okulları ve binlerce öğretmen bulunuyor. Yani bu öğretmenlerin büyük çoğunluğu sözleşmesiz ülkelerde görev yapıyorlar. Dolayısıyla geriye 2. seçenek, yani yurtdışı hizmet borçlanması yapmak kalıyor. Fakat burada da öğretmenlerimizin önemli bir dezavantajları var. Şöyle ki; kamuoyuna da yansıdığı üzere bu öğretmenler, ülkeden ülkeye değişmekle birlikte, genelde birkaç yüz dolar gibi çok cüzi ücretlerle görev yapıyorlar. Bir yurtdışı hizmet borçlanmasında ise ödeme tutarları 60 bin liradan 73 bin liraya kadar çıkabiliyor (asgari borçlanma için). Buna göre birkaç yüz dolar ücretle çalışan bir öğretmenin Türkiye’den emekli olabilmesi teorik olarak da pratik olarak da mümkün değil.
Görüldüğü üzere, Türk okullarındaki binlerce öğretmen için Türkiye’den emeklilik imkanı hemen hemen yok gibi. Oysa insan hakları belgelerine ve sözleşmelerine temel insan hakkı olarak girmiş olan sosyal güvence hakkı, elbette bu öğretmenlere de tanınmalı. Türk diline, kültürüne ve değerlerine bu denli hizmet eden bu arkadaşlarımızın, Türk vatandaşlarına tanınan en temel haktan fiilen mahrum kalmaları, kabul edilebilir bir şey değil. Peki, ne yapmak gerekiyor?
Bizim önerimiz…
İkili sözleşmelerin bulunduğu ülkelerde (22 ülke) görev yapan öğretmenler için zaten problem yok. Onların çalışmaları Türkiye tarafından da tanınıyor. Ancak bu ülkelerin haricinde görev yapan çoğunluk için bize göre özel bir düzenleme gerekiyor. Mademki bu arkadaşlar yurtdışı hizmet borçlanması yapabilecek sermayeden yoksunlar, bunların yurtdışındaki çalışmaları Türkiye’de primi ödenmiş çalışmalar gibi değerlendirilmeli. Böylece yıllar sonra Türkiye’ye döndüklerinde, emeklilik hakkından yoksun kalmak gibi önemli bir hak kaybıyla karşı karşıya kalmamış olurlar.
Önerimiz doğrultusunda yapılacak bir düzenleme, Türkiye’nin, bu öğretmenlere olan vefa borcunu ödemesi bakımından da çok anlamlı bir adım olacaktır. Şunu da özellikle belirtmek isterim ki bu öğretmenlerden direkt ya da dolaylı olarak bana ulaşmış hiçbir talep söz konusu değil. Kaldı ki Hindistan’ın bilmem ne bölgesine veya Afrika’nın bilmem ne ülkesine öğretmenlik yapmaya giden kişinin de herhalde düşüneceği en son şey, 30 sene sonra emekli olup olamayacağıdır. Benimkisi sadece, bir iş ve sosyal güvenlik uzmanı olarak, bu insanlara duyduğum minnet duygusunu kendi lisanı halimle ifade etmek. Gerisi devlet büyüklerimizin taktiridir.
Türk okullarındaki öğretmenlerin sosyal güvenliği
Hâlihazırda yurtdışında 4 milyon civarında Türk vatandaşımız yaşıyor. Her birinin yurtdışına gidiş gerekçesi birbirinden farklı. İş, aş, öğrenim, evlilik ve daha neler neler. Fakat içlerinde bir grup var ki bunların gerekçesi bambaşka. Bunlar Türk okullarının öğretmenleri. Sayıları artık binlerle ifade ediliyor. Gayeleri, Anadolu’nun dilini, kültürünü, yaşayışını ve değerlerini dünyaya duyurmak. Bunun için ortaya koydukları çabaların boşa gitmediğini, düzenlenen Türkçe Olimpiyatlarındaki göz yaşartan tablolardan anlıyoruz.
Türk okulları gerçeğine kamuoyunda ve medyada her yönden yaklaşıldı. Ancak sosyal güvenlik boyutuyla konuyu sanıyorum ilk defa biz ele alacağız. Dolayısıyla gurbetçilerimize özel bu dizimiz, bu yönüyle de başka bir özelliği barındırıyor.
Dizimizin önceki bölümlerinde de ifade ettiğimiz üzere, yurtdışında bulunan Türk vatandaşlarının Türkiye’den emekli olabilmek için iki seçenekleri var;
1. Bulundukları ülke Türkiye ile sosyal güvenlik sözleşmesine sahipse, oradaki çalışmaları ile Türkiye’deki çalışmaları birleştirilerek aylığa hak kazanabiliyorlar.
2. Bulundukları ülkenin Türkiye ile sözleşmesi yoksa Türkiye’de yurtdışı hizmet borçlanması yaparak emeklilik hakkı kazanabiliyorlar.
Peki, Türk okullarındaki öğretmenler için bu iki alternatiften hangisi geçerli olacak? Hemen belirtelim ki Türkiye’nin toplam 22 ülke ile ikili sosyal güvenlik sözleşmesi mevcut. Oysa dünyanın 120’den fazla ülkesinde yüzlerce Türk okulları ve binlerce öğretmen bulunuyor. Yani bu öğretmenlerin büyük çoğunluğu sözleşmesiz ülkelerde görev yapıyorlar. Dolayısıyla geriye 2. seçenek, yani yurtdışı hizmet borçlanması yapmak kalıyor. Fakat burada da öğretmenlerimizin önemli bir dezavantajları var. Şöyle ki; kamuoyuna da yansıdığı üzere bu öğretmenler, ülkeden ülkeye değişmekle birlikte, genelde birkaç yüz dolar gibi çok cüzi ücretlerle görev yapıyorlar. Bir yurtdışı hizmet borçlanmasında ise ödeme tutarları 60 bin liradan 73 bin liraya kadar çıkabiliyor (asgari borçlanma için). Buna göre birkaç yüz dolar ücretle çalışan bir öğretmenin Türkiye’den emekli olabilmesi teorik olarak da pratik olarak da mümkün değil.
Görüldüğü üzere, Türk okullarındaki binlerce öğretmen için Türkiye’den emeklilik imkanı hemen hemen yok gibi. Oysa insan hakları belgelerine ve sözleşmelerine temel insan hakkı olarak girmiş olan sosyal güvence hakkı, elbette bu öğretmenlere de tanınmalı. Türk diline, kültürüne ve değerlerine bu denli hizmet eden bu arkadaşlarımızın, Türk vatandaşlarına tanınan en temel haktan fiilen mahrum kalmaları, kabul edilebilir bir şey değil. Peki, ne yapmak gerekiyor?
Bizim önerimiz…
İkili sözleşmelerin bulunduğu ülkelerde (22 ülke) görev yapan öğretmenler için zaten problem yok. Onların çalışmaları Türkiye tarafından da tanınıyor. Ancak bu ülkelerin haricinde görev yapan çoğunluk için bize göre özel bir düzenleme gerekiyor. Mademki bu arkadaşlar yurtdışı hizmet borçlanması yapabilecek sermayeden yoksunlar, bunların yurtdışındaki çalışmaları Türkiye’de primi ödenmiş çalışmalar gibi değerlendirilmeli. Böylece yıllar sonra Türkiye’ye döndüklerinde, emeklilik hakkından yoksun kalmak gibi önemli bir hak kaybıyla karşı karşıya kalmamış olurlar.
Önerimiz doğrultusunda yapılacak bir düzenleme, Türkiye’nin, bu öğretmenlere olan vefa borcunu ödemesi bakımından da çok anlamlı bir adım olacaktır. Şunu da özellikle belirtmek isterim ki bu öğretmenlerden direkt ya da dolaylı olarak bana ulaşmış hiçbir talep söz konusu değil. Kaldı ki Hindistan’ın bilmem ne bölgesine veya Afrika’nın bilmem ne ülkesine öğretmenlik yapmaya giden kişinin de herhalde düşüneceği en son şey, 30 sene sonra emekli olup olamayacağıdır. Benimkisi sadece, bir iş ve sosyal güvenlik uzmanı olarak, bu insanlara duyduğum minnet duygusunu kendi lisanı halimle ifade etmek. Gerisi devlet büyüklerimizin taktiridir.