Ezgi
Tecrübeli Üye
Servet-i Fünun Döneminde Roman ve Öykü
Servet-i Fünun Döneminde Roman ve Öykü
Servet-i Fünun Döneminde Roman ve Öykü
Bu dönemin romanlarında olay örgüsünün, konuların, konuşmaların başarılıbir biçimde yer aldığı görülür. Bu nedenle Servet-i Fünun romanı Tanzimat romanından daha sağlam bir tekniğe sahiptir. Servet-i Fünun romancıları dönemin başlarında hem romantizmin etkisindedirler, hem de baskıcı bir siyasal ortam içinde yaşamışlardır. Bu yüzden önceleri daha çok bireysel konuları işlemişlerdir. Sonraları gerçekçiliğe (realizm) yönelmiş, eserlerinde toplum yaşayışını vermeye başlamışlardır. Toplumun nasıl batılılaştığını; batılaşmanın yanlış anlaşıldığını anlatmış; batılı aile ve toplum yaşantısının doğru örneklerini göstermeye çalışmışlardır.
Servet-i Fünun döneminin en başarılı romancısı Halit Ziya Uşaklıgil (1867-1945)'dir. Uşaklıgil, ünlü romanı Aşk-ı Memnu (1900)'da varlıklı bir ailedeki batılı yaşam biçimini anlatır. Mai ve Siyah(1897) adlıromanında ise o dönemin basını, bir Türk ailesinin yaşayış biçimi ve bir şairin dünyası verilmiştir.
Bu dönem roman ve öykücüleri batılaşmadan sonra aşk konusunu işlemişlerdir. Özellikle Mehmet Rauf (1875-1931) romanlarında bireylerin iç dünyasını ve romantik aşklarıkonu edinmiştir. Onda toplumsal ögeler çok az yer alır; ağırlık psikolojik içeriklidir. Mehmet Rauf'un Eylül (1901) adlı eseri Türk edebiyatının en başarılı psikolojik romanıdır.
Roman'la hikâye Servet-i Fünûn Edebiyatı'mızm en çok işlediği kompozisyonlar olur. «Servet-i Fünûn» dergisindeki yazıların çoğu ya hikâyedir ya romandır. Halit Ziya Uşaklıgil, çevresindekilerden yararlanarak, kişilerin görünen ve görünmeyen dünyalarım gözlemliyerek, gerçekçi bir yol izler. Mehmet Rauf, psikolojik romana girer
.
Servet-i Fünûn hikâyelerindeki halka yaklaşan doğal dil, romanlarda ağırlaşır ve halktan uzaklaşır. Mutlu bir azınlık dili olur. Özellikle romanların tasvir bölümleri söz sanatlarıyla yüklüdür. Hikâyelerin konuşma bölümlerinde mutsuz çoğunluğun diline doğru bir yaklaşım sezilir. Edebiyat-ı Cedide içinde en güçlü romancımız Halit Ziya Uşaklıgil, dışında ise Hüseyin Rahmi Gürpınar'dır.
Tanzimat'tan sonra edebiyatımıza giren Batı anlayışında hikâye ile roman, Servet-i Fünûn'la gelişir. Servet-i Fünûncuların hikâyelerile romanları genellikle, realist ve natüralist bir özellik taşır. Erkeklerle eşit kadın kahramanlar büyük şehirler çerçevesinde özellikle İstanbul'da geçen olaylar, Batı romancılığından alınan bir görüşle işlenir. Tanzimat romancılığında kadının odalık, cariye, halayık oluşuna karşın Edebiyat-ı Cedide bizi gerçeğe yak*laşan kadınlarla karşılaştırmaya çalışır. Erkeğin Cinsel sorunlarına uysallıkla yanıt veren kadınların yerini, düşünen, varlığını kişiselliğiyle duyuran güçlü kadın tiplerinin almakta olduğunu görürüz.
Edebiyat-ı Cedide'nin Türk hikâye ve romancılığında yaptığı yeniliklerin başında şunlar gelir: Tanzimatla başlıyan, Ahmet Mithat Efendi ile halka inen, Namık Kemal'le Batılı nitelik kazanan; Recaizade Ekrem - SamiPaşazade Sezai - Nabizade Nazımla gerçekçi yön bulan romancılığımıza güçlü bir teknik uygulanır. Romancının kişiliği gizlenir. Konu dışı bilgiler gereksiz tasvirler ayıklanır. Olgunun akışı hızlanır. Olaylar çoğunlukla İstanbul'dan, aydın çevrelerden seçilmekle beraber, özellikle hikâyelerde halkın sorunlarına da yer verilir.
Dil ve anlatım, Servet-i Fünun roman ve öyküsünün en zayıf yönüdür. Yazarlar sözlüklerden, unutulmuşArapça, Farsça sözcükleri bulup kullanmışlardır. Tanzimatta Namık Kemal'le başlayan sanatlı anlatımı daha da ağırlaştırmışlardır. Bu yüzden yer yer dil anlaşılmaz duruma gelmiştir.
Servet-i Fünun döneminin öteki roman ve öykü yazarlarını ve başlıca eserlerini şöyle sıralayabiliriz:
Hüseyin Cahit Yalçın (Roman: Hayal İçinde. Öykü: Hayat-ı Muhayyel),
Ahmet Hikmet Müftüoğlu (Roman: Gönül Hanım. Öykü: Haristan ve Gülistan, Çağlayanlar),
Safveti Ziya (Roman: Salon Köşelerinde. Öykü: Bir Tesadüf, Kadın Ruhu).
Servet-i Fünun Döneminde Roman ve Öykü
Bu dönemin romanlarında olay örgüsünün, konuların, konuşmaların başarılıbir biçimde yer aldığı görülür. Bu nedenle Servet-i Fünun romanı Tanzimat romanından daha sağlam bir tekniğe sahiptir. Servet-i Fünun romancıları dönemin başlarında hem romantizmin etkisindedirler, hem de baskıcı bir siyasal ortam içinde yaşamışlardır. Bu yüzden önceleri daha çok bireysel konuları işlemişlerdir. Sonraları gerçekçiliğe (realizm) yönelmiş, eserlerinde toplum yaşayışını vermeye başlamışlardır. Toplumun nasıl batılılaştığını; batılaşmanın yanlış anlaşıldığını anlatmış; batılı aile ve toplum yaşantısının doğru örneklerini göstermeye çalışmışlardır.
Servet-i Fünun döneminin en başarılı romancısı Halit Ziya Uşaklıgil (1867-1945)'dir. Uşaklıgil, ünlü romanı Aşk-ı Memnu (1900)'da varlıklı bir ailedeki batılı yaşam biçimini anlatır. Mai ve Siyah(1897) adlıromanında ise o dönemin basını, bir Türk ailesinin yaşayış biçimi ve bir şairin dünyası verilmiştir.
Bu dönem roman ve öykücüleri batılaşmadan sonra aşk konusunu işlemişlerdir. Özellikle Mehmet Rauf (1875-1931) romanlarında bireylerin iç dünyasını ve romantik aşklarıkonu edinmiştir. Onda toplumsal ögeler çok az yer alır; ağırlık psikolojik içeriklidir. Mehmet Rauf'un Eylül (1901) adlı eseri Türk edebiyatının en başarılı psikolojik romanıdır.
Roman'la hikâye Servet-i Fünûn Edebiyatı'mızm en çok işlediği kompozisyonlar olur. «Servet-i Fünûn» dergisindeki yazıların çoğu ya hikâyedir ya romandır. Halit Ziya Uşaklıgil, çevresindekilerden yararlanarak, kişilerin görünen ve görünmeyen dünyalarım gözlemliyerek, gerçekçi bir yol izler. Mehmet Rauf, psikolojik romana girer
.
Servet-i Fünûn hikâyelerindeki halka yaklaşan doğal dil, romanlarda ağırlaşır ve halktan uzaklaşır. Mutlu bir azınlık dili olur. Özellikle romanların tasvir bölümleri söz sanatlarıyla yüklüdür. Hikâyelerin konuşma bölümlerinde mutsuz çoğunluğun diline doğru bir yaklaşım sezilir. Edebiyat-ı Cedide içinde en güçlü romancımız Halit Ziya Uşaklıgil, dışında ise Hüseyin Rahmi Gürpınar'dır.
Tanzimat'tan sonra edebiyatımıza giren Batı anlayışında hikâye ile roman, Servet-i Fünûn'la gelişir. Servet-i Fünûncuların hikâyelerile romanları genellikle, realist ve natüralist bir özellik taşır. Erkeklerle eşit kadın kahramanlar büyük şehirler çerçevesinde özellikle İstanbul'da geçen olaylar, Batı romancılığından alınan bir görüşle işlenir. Tanzimat romancılığında kadının odalık, cariye, halayık oluşuna karşın Edebiyat-ı Cedide bizi gerçeğe yak*laşan kadınlarla karşılaştırmaya çalışır. Erkeğin Cinsel sorunlarına uysallıkla yanıt veren kadınların yerini, düşünen, varlığını kişiselliğiyle duyuran güçlü kadın tiplerinin almakta olduğunu görürüz.
Edebiyat-ı Cedide'nin Türk hikâye ve romancılığında yaptığı yeniliklerin başında şunlar gelir: Tanzimatla başlıyan, Ahmet Mithat Efendi ile halka inen, Namık Kemal'le Batılı nitelik kazanan; Recaizade Ekrem - SamiPaşazade Sezai - Nabizade Nazımla gerçekçi yön bulan romancılığımıza güçlü bir teknik uygulanır. Romancının kişiliği gizlenir. Konu dışı bilgiler gereksiz tasvirler ayıklanır. Olgunun akışı hızlanır. Olaylar çoğunlukla İstanbul'dan, aydın çevrelerden seçilmekle beraber, özellikle hikâyelerde halkın sorunlarına da yer verilir.
Dil ve anlatım, Servet-i Fünun roman ve öyküsünün en zayıf yönüdür. Yazarlar sözlüklerden, unutulmuşArapça, Farsça sözcükleri bulup kullanmışlardır. Tanzimatta Namık Kemal'le başlayan sanatlı anlatımı daha da ağırlaştırmışlardır. Bu yüzden yer yer dil anlaşılmaz duruma gelmiştir.
Servet-i Fünun döneminin öteki roman ve öykü yazarlarını ve başlıca eserlerini şöyle sıralayabiliriz:
Hüseyin Cahit Yalçın (Roman: Hayal İçinde. Öykü: Hayat-ı Muhayyel),
Ahmet Hikmet Müftüoğlu (Roman: Gönül Hanım. Öykü: Haristan ve Gülistan, Çağlayanlar),
Safveti Ziya (Roman: Salon Köşelerinde. Öykü: Bir Tesadüf, Kadın Ruhu).