HaZaL
VIP Üye
Satın alınan bir malı teslim almadan önce başkasına satmak caiz midir?
Satın alınan bir malı teslim almadan önce başkasına satmak caiz midir?
Satın alınan bir malı teslim almadan önce başkasına satmak caiz midir?
Satın alınan bir malın fiilen teslim alınmasına “kabz” denir. Malın teslim alınmazdan önce, müşteri tarafından üçüncü bir kişiye satılması durumunda, ilk satıcı ve alıcı arasında teslimle ilgili çıkabilecek bir anlaşmazlık, ikinci satışı da etkileyecektir. Malın ilk satıcıdan teslim alınamaması, onun sözünde durmaması, malın telef olması veya defolu çıkması gibi durumlarda satım akdini uygulamak zorlaşacaktır. Böyle bir durumda, bir önceki problem çözülmedikçe, ikinci satıcı taahhüdünü yerine getiremeyecektir. Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur: “Kim bir gıda maddesini satın alırsa, onu kabzetmedikçe başkasına satmasın.”( Buhârî, Büyû’, 54, 55; Müslim, Büyû’, 29-32, 34-36, 39, 41; Ebû Dâvûd, Büyû’, 65) Bu hadiste zikredilen yiyecek maddesi örnek kabilinden olup, hadis bütün menkul eşyanın alım satımını kapsamına alır.
Kabzdan önce başkasına satış geçerli olursa, bu durum, mal hiç yer değiştirmeden, hatta henüz mal üretilmeden fiyatının yükselmesine neden olur. Bir takım aracılar, malı hiç görmeden kağıt üzerinde kazanç elde etmiş olurlar.( K. Miras, age, VI, 437)
Ebû Hanîfe ve Ebû Yusuf’a göre, gayri menkul üzerinde kabzdan önce tasarrufta bulunmak caizdir. Dayandıkları delil, “istihsan” prensibidir. Çünkü gayri menkulün kabzdan önce telef olması veya değişikliğe uğraması çok seyrek görülen bir durumdur. Seyrek olan bir şeye ise itibar edilmez.
İmam Muhammed, Züfer ve Şâfiî’ye göre gayri menkulün de, menkuller gibi, kabzdan önce satışı caiz değildir.( bk. Kâsânî, age, V, 180; İbnü’l-Hümam, age, V, 204; Ali Haydar, Duraru’l-Hükkâm, I, 407, Mecelle, Madde: 253; Hamdi Döndüren, Alım-Satımda Kâr Hadleri, s. 76, 77, 137, 138)
Günümüzde malı kabz işlemi, özellikle standart ürünlerde telefon, internet, faks gibi haberleşme araçları ile mal, siparişi veren yeni müşteriye “teslim etme talimatı” yoluyla yapılmaktadır. Burada ilk müşterinin bedel üzerinde anlaşarak, malı ayırması ve satın alma işleminin fatura, fiş, ön fatura gibi belgelerle tamamlanması “hükmen kabz” niteliği kazanmakta ise de, böyle bir malın, ilk müşterinin tasarruf alanına geçirilmeden, verilecek bir talimatla, ikinci müşteriye, firma eliyle gönderilmesi, ilk müşteriyi aracı durumuna düşürür. İkinci müşteri sonraki siparişlerinde onu devreden çıkararak doğrudan ana firmaya yönelmeyi tercih edecektir. Burada acente, distribütörlük veya pazarlama gibi faaliyetler dışında, “fiilen kabz ya da tasarruf alanına alma” işlemini terk etmek durumunda yukarıdaki sünnete muhalefet etmenin sakıncaları ortaya çıkabilir.
Satın alınan bir malı teslim almadan önce başkasına satmak caiz midir?
Satın alınan bir malın fiilen teslim alınmasına “kabz” denir. Malın teslim alınmazdan önce, müşteri tarafından üçüncü bir kişiye satılması durumunda, ilk satıcı ve alıcı arasında teslimle ilgili çıkabilecek bir anlaşmazlık, ikinci satışı da etkileyecektir. Malın ilk satıcıdan teslim alınamaması, onun sözünde durmaması, malın telef olması veya defolu çıkması gibi durumlarda satım akdini uygulamak zorlaşacaktır. Böyle bir durumda, bir önceki problem çözülmedikçe, ikinci satıcı taahhüdünü yerine getiremeyecektir. Hz. Peygamber şöyle buyurmuştur: “Kim bir gıda maddesini satın alırsa, onu kabzetmedikçe başkasına satmasın.”( Buhârî, Büyû’, 54, 55; Müslim, Büyû’, 29-32, 34-36, 39, 41; Ebû Dâvûd, Büyû’, 65) Bu hadiste zikredilen yiyecek maddesi örnek kabilinden olup, hadis bütün menkul eşyanın alım satımını kapsamına alır.
Kabzdan önce başkasına satış geçerli olursa, bu durum, mal hiç yer değiştirmeden, hatta henüz mal üretilmeden fiyatının yükselmesine neden olur. Bir takım aracılar, malı hiç görmeden kağıt üzerinde kazanç elde etmiş olurlar.( K. Miras, age, VI, 437)
Ebû Hanîfe ve Ebû Yusuf’a göre, gayri menkul üzerinde kabzdan önce tasarrufta bulunmak caizdir. Dayandıkları delil, “istihsan” prensibidir. Çünkü gayri menkulün kabzdan önce telef olması veya değişikliğe uğraması çok seyrek görülen bir durumdur. Seyrek olan bir şeye ise itibar edilmez.
İmam Muhammed, Züfer ve Şâfiî’ye göre gayri menkulün de, menkuller gibi, kabzdan önce satışı caiz değildir.( bk. Kâsânî, age, V, 180; İbnü’l-Hümam, age, V, 204; Ali Haydar, Duraru’l-Hükkâm, I, 407, Mecelle, Madde: 253; Hamdi Döndüren, Alım-Satımda Kâr Hadleri, s. 76, 77, 137, 138)
Günümüzde malı kabz işlemi, özellikle standart ürünlerde telefon, internet, faks gibi haberleşme araçları ile mal, siparişi veren yeni müşteriye “teslim etme talimatı” yoluyla yapılmaktadır. Burada ilk müşterinin bedel üzerinde anlaşarak, malı ayırması ve satın alma işleminin fatura, fiş, ön fatura gibi belgelerle tamamlanması “hükmen kabz” niteliği kazanmakta ise de, böyle bir malın, ilk müşterinin tasarruf alanına geçirilmeden, verilecek bir talimatla, ikinci müşteriye, firma eliyle gönderilmesi, ilk müşteriyi aracı durumuna düşürür. İkinci müşteri sonraki siparişlerinde onu devreden çıkararak doğrudan ana firmaya yönelmeyi tercih edecektir. Burada acente, distribütörlük veya pazarlama gibi faaliyetler dışında, “fiilen kabz ya da tasarruf alanına alma” işlemini terk etmek durumunda yukarıdaki sünnete muhalefet etmenin sakıncaları ortaya çıkabilir.