Kansızlık Ve Sebebleri
Kansızlık Ve Sebebleri
Kansızlık Ve Sebebleri
Spor yapıp sağlıklı görülen kişilerde bile kansızlık bulunabilir. Kan kırmızı hücrelerinde ve/veya hemoglobin miktarında azalmaya anemi yani kansızlık denir. Anemi erişkin bir erkekte Hemoglobinin 13 gr/dl veya kırmızı kan hücrelerinin milimetre küpte 4.5 milyondan az olması, kadınlarda ise hemoglobinin 12 gr/dl veya kırmızı kan hücrelerinin milimetre küpte 4 milyondan az olması şeklinde tanımlanır. Yani kadınlarda kan değerleri daha düşüktür. Kansızlık teşhisinden sonra bu durumun nedeni mutlaka araştırılmalıdır. Çünkü kansızlığın oluşma nedenleri farklıdır:
1. Yetersiz kan hücresi yapımına bağlı olan anemiler
2. Kan kaybına bağlı olan anemiler
3. Kan hücrelerinin aşırı yıkımına bağlı olan anemiler
Kansızlık nedeni olan bu üç başlık altında çok sayıda hastalık vardır. Toplumda en sık yetersiz yapım nedenlerinden olan demir eksikliğine bağlı anemi görülmektedir. Ayrıca B12 vitamini ve folik asit eksikliği de yetersiz yapım nedenlerindendir. Sporcularda B12 yetersizliğine bağlı kansızlık çok nadir olur. Bu eksiklik kesin vejeteryan olup uzun yıllar boyu sadece bitkisel besinlerle beslenenlerde gelişir. Ama beslenme eksikliğinin dışında mide rahatsızlığı olanlarda da B12 eksikliği gelişebilir. Mide içindeki bazı hücrelerden (Parietal hücreler) bir madde salgılanır. Bu madde B12 vitaminini emilip vücuda girmesini sağlar. Eğer mideden bu madde salgılanamazsa B12 emilemez ve anemi gelişir. Bu tür kansızlığa Pernisiyöz Anemi denir. Genç sporcularda böyle bir anemi görülmemektedir.
Kan yapımında gerekli olan folik asit yeşil sebzelerde, özellikle fasülye ve bezelyede, karaciğerde, kuruyemişlerde bol bulunur. Eğer folik asitten fakir beslenme varsa 2 ay içinde eksikliği başlar. Ayrıca herhangi bir hastalık için antibiyotik kullanıldığında veya doğum kontrol hapları alındığında bu ilaçlar folik asidin emilip vücuda girmesini bozarlar. Bu gibi durumlarda daha dikkatli olmak gerekir. Normalde folik asit için vitamin almak gerekmez, beslenme alışkanlıkları düzeltilerek eksiklik giderilebilir.
Bazı sporcularda ise beslenme tam düzenli ve doğru olmasına rağmen barsaklarda emilim bozukluğu olduğu için anemi gelişebilir. Mesela gluten duyarlılığı olan kişilerde beslenme iyi olsa da emilim yeterli olmaz.
Kan hücreleri kemik iliğinde yapılır. Bazı hastalıklarda bu yapım baskılanır. Bu en çok ilaçlara bağlı olarak olur. Yani bazı ilaçlar kemik iliğinden yeni kan hücrelerinin yapımını baskılarlar. Ayrıca tiroid bezinin iyi çalışmaması durumunda, böbrek yetmezliği veya romatizmal hastalık veya kronik bir enfeksiyon varsa yapım yine baskılanır. Ancak bu durumlar sporcular için olası sebepler değildir.
Fazla yıkıma bağlı anemiler ise Orak hücreli anemi, Talasemi gibi hastalıklara bağlı gelişir. Bu hastalıklar genetiktir ve başka bulguları da vardır.
Kan kayıplarına bağlı kansızlıklar da görülebilir. Bu durumlarda genellikle kanama belirgin ve ani olmaz. Yavaş yavaş ve sinsi olarak kan kaybı olur. Yani kişinin fark edebileceği gözle görülür bir kanama olmadan kan mide, barsaklar ve böbrek ve idrar yollarından kaybedilebilir. Kadın sporcularda ise aşırı adet kanamalarına (menoraji) bağlı olarak kansızlık gelişebilir.
Erişkin bir erkekte hemoglobin 13 gr/dl kadında 12 gr/dl altında ise anemi var denilir. Tüm insanlarda demir eksikliğine bağlı anemi en sık görülen rahatsızlıktır. Kadın sporcular adet gördükleri için demir eksikliğine bağlı kansızlık riski artmıştır. Ayrıca endurans antrenmanları yapan atletler, mesela uzun mesafe koşucularında da demir eksikliği anemisi olabilir. Kansızlık sporcunun fiziksel performansını ve enduransını etkileyeceği unutulmamalıdır.
Yaşam için zorunlu olan demir bütün hücrelerimizde bulunan bir elementtir. Demir hücre içinde elektron transportunda görevlidir. En önemlisi hücreye oksijen taşınmasını ve hücreden karbondiyoksidin uzaklaştırılmasını sağlar. Demir eksikliğinde ise anemi gelişir. Demir eksikliği anemisinin oluşma nedenleri şunlardır:
1. Yetersiz demir alınımı
2. Barsaklardan yeterince demirin emilememesi
3. Mide-barsak sisteminden kan kaybı
4. İdrarla kan kaybı
Demirin yetersiz alınımı ve yetersiz emilimi: Bir çok yeşil sebzede demir miktarı çok yüksektir. Mesela ıspanak demir deposu gibi görülür. Halbuki vücudumuz bitkilerdeki demiri tam kullanamaz. Yeşil bitkilerde bulunan demirin vücudumuz tarafından kullanılabilmesi yani biyoyararlanımı çok düşüktür. Ayrıca demirin barsaklardan emilimi koyu çay ve fazla posa ile engellenir. Fazla çay içenlerde demir alınımı engellendiği için anemi gelişir.
Mide-barsak sisteminden kan kaybı: Mide ve barsak sisteminden kan kaybı çok sinsi olabilir. Yani gözle görülmez. Ayrıca ağır antrenman yapan atletlerde kanda kırmızı hücrelerin yıkımı artmıştır.
Demir eksikliği anemisi ani bir kan kaybı ile hemen oluşabildiği gibi yukarıdakı nedenlerle yavaş yavaş da oluşabilir. Sonuç olarak beslenme ile alınan demir vücuttan kaybedilenden az ise kansızlık gelişir. Bu durumda vücuttaki demir dopoları boşalır, kandaki demir miktari azalır, kan hücrelerinin yapımı aksar, yeni yapılan kan hücreleri ise daha küçük ve yeterince renk içermezler.
Kansızlık belirtileri şunlardır:
Genel yorgunluk, enduransın azalması, çabuk yorulma, çarpıntı, eforla nefes darlığı oluşması, solukluktur.
Teşhis için kan testleri yapılır. Kanda hemoglobin miktarı ve demir depoları araştırılır. Demir eksikliği anemisinde kırmızı kan hücrelerinin sayısı azalmış, hücre çapları küçülmüş ve içlerindeki hemoglobin miktarı azalmıştır. Tedavide bir yandan demir eksikliği düzeltilmeye çalışılırken bir yandan da nedenin araştırılıp düzeltilmesi gereklidir.
Tedavide en sık ağızdan alınan demir hapları kullanılır. Demir en iyi aç karnına ve C vitamini eşliğinde emilebilir. Dolayısı ile ilaçlar aç karnına alınmalıdır. Kontrolsüz ve doktor düzenlemesi olmadan kan yapıcı demir ilaçlarının alınması ise sakıncalıdır. Çünkü demir fazlalığı ve vücutta aşırı birikmesi vücut için toksiktir. Dengeli ve düzenli beslenmeyenler başta olmak üzere tüm sporcular yılda 2-3 kez rutin muayenelerinde kansızlık yönünden araştırılmalıdır.
Spor Anemisi (Psödo anemi)
Aşırı aerobik antrenman yapanlarda bir süre sonra plazma yani kanı oluşturan sıvı kısım % 10-20 artar. Böylece kan sulanmış olur, normal sayıda bulunan kırmızı kan hücre sayısının kandaki oranı azalır. Bu rölatif azalmadır. Sporcunun kansızlıkla ilgili hiçbir bulgusu yoktur. Bu duruma spor anemisi veya yalancı anemi denir.
Sağlık Sözlüğü
Anemi: Kansızlık
Biyoyararlanım: Canlının kullanabilmesi
Endurans: Dayanıklılık
Hemoglobin: Kırmızı kan hücrelerinde bulunan ve demir içeren renkli madde
Toksik: Zehirli
Kansızlık Ve Sebebleri
Kansızlık nedir - kansızlık hakkında - aneminin sebebleri - anemi hakkında
Spor yapıp sağlıklı görülen kişilerde bile kansızlık bulunabilir. Kan kırmızı hücrelerinde ve/veya hemoglobin miktarında azalmaya anemi yani kansızlık denir. Anemi erişkin bir erkekte Hemoglobinin 13 gr/dl veya kırmızı kan hücrelerinin milimetre küpte 4.5 milyondan az olması, kadınlarda ise hemoglobinin 12 gr/dl veya kırmızı kan hücrelerinin milimetre küpte 4 milyondan az olması şeklinde tanımlanır. Yani kadınlarda kan değerleri daha düşüktür. Kansızlık teşhisinden sonra bu durumun nedeni mutlaka araştırılmalıdır. Çünkü kansızlığın oluşma nedenleri farklıdır:
1. Yetersiz kan hücresi yapımına bağlı olan anemiler
2. Kan kaybına bağlı olan anemiler
3. Kan hücrelerinin aşırı yıkımına bağlı olan anemiler
Kansızlık nedeni olan bu üç başlık altında çok sayıda hastalık vardır. Toplumda en sık yetersiz yapım nedenlerinden olan demir eksikliğine bağlı anemi görülmektedir. Ayrıca B12 vitamini ve folik asit eksikliği de yetersiz yapım nedenlerindendir. Sporcularda B12 yetersizliğine bağlı kansızlık çok nadir olur. Bu eksiklik kesin vejeteryan olup uzun yıllar boyu sadece bitkisel besinlerle beslenenlerde gelişir. Ama beslenme eksikliğinin dışında mide rahatsızlığı olanlarda da B12 eksikliği gelişebilir. Mide içindeki bazı hücrelerden (Parietal hücreler) bir madde salgılanır. Bu madde B12 vitaminini emilip vücuda girmesini sağlar. Eğer mideden bu madde salgılanamazsa B12 emilemez ve anemi gelişir. Bu tür kansızlığa Pernisiyöz Anemi denir. Genç sporcularda böyle bir anemi görülmemektedir.
Kan yapımında gerekli olan folik asit yeşil sebzelerde, özellikle fasülye ve bezelyede, karaciğerde, kuruyemişlerde bol bulunur. Eğer folik asitten fakir beslenme varsa 2 ay içinde eksikliği başlar. Ayrıca herhangi bir hastalık için antibiyotik kullanıldığında veya doğum kontrol hapları alındığında bu ilaçlar folik asidin emilip vücuda girmesini bozarlar. Bu gibi durumlarda daha dikkatli olmak gerekir. Normalde folik asit için vitamin almak gerekmez, beslenme alışkanlıkları düzeltilerek eksiklik giderilebilir.
Bazı sporcularda ise beslenme tam düzenli ve doğru olmasına rağmen barsaklarda emilim bozukluğu olduğu için anemi gelişebilir. Mesela gluten duyarlılığı olan kişilerde beslenme iyi olsa da emilim yeterli olmaz.
Kan hücreleri kemik iliğinde yapılır. Bazı hastalıklarda bu yapım baskılanır. Bu en çok ilaçlara bağlı olarak olur. Yani bazı ilaçlar kemik iliğinden yeni kan hücrelerinin yapımını baskılarlar. Ayrıca tiroid bezinin iyi çalışmaması durumunda, böbrek yetmezliği veya romatizmal hastalık veya kronik bir enfeksiyon varsa yapım yine baskılanır. Ancak bu durumlar sporcular için olası sebepler değildir.
Fazla yıkıma bağlı anemiler ise Orak hücreli anemi, Talasemi gibi hastalıklara bağlı gelişir. Bu hastalıklar genetiktir ve başka bulguları da vardır.
Kan kayıplarına bağlı kansızlıklar da görülebilir. Bu durumlarda genellikle kanama belirgin ve ani olmaz. Yavaş yavaş ve sinsi olarak kan kaybı olur. Yani kişinin fark edebileceği gözle görülür bir kanama olmadan kan mide, barsaklar ve böbrek ve idrar yollarından kaybedilebilir. Kadın sporcularda ise aşırı adet kanamalarına (menoraji) bağlı olarak kansızlık gelişebilir.
Erişkin bir erkekte hemoglobin 13 gr/dl kadında 12 gr/dl altında ise anemi var denilir. Tüm insanlarda demir eksikliğine bağlı anemi en sık görülen rahatsızlıktır. Kadın sporcular adet gördükleri için demir eksikliğine bağlı kansızlık riski artmıştır. Ayrıca endurans antrenmanları yapan atletler, mesela uzun mesafe koşucularında da demir eksikliği anemisi olabilir. Kansızlık sporcunun fiziksel performansını ve enduransını etkileyeceği unutulmamalıdır.
Yaşam için zorunlu olan demir bütün hücrelerimizde bulunan bir elementtir. Demir hücre içinde elektron transportunda görevlidir. En önemlisi hücreye oksijen taşınmasını ve hücreden karbondiyoksidin uzaklaştırılmasını sağlar. Demir eksikliğinde ise anemi gelişir. Demir eksikliği anemisinin oluşma nedenleri şunlardır:
1. Yetersiz demir alınımı
2. Barsaklardan yeterince demirin emilememesi
3. Mide-barsak sisteminden kan kaybı
4. İdrarla kan kaybı
Demirin yetersiz alınımı ve yetersiz emilimi: Bir çok yeşil sebzede demir miktarı çok yüksektir. Mesela ıspanak demir deposu gibi görülür. Halbuki vücudumuz bitkilerdeki demiri tam kullanamaz. Yeşil bitkilerde bulunan demirin vücudumuz tarafından kullanılabilmesi yani biyoyararlanımı çok düşüktür. Ayrıca demirin barsaklardan emilimi koyu çay ve fazla posa ile engellenir. Fazla çay içenlerde demir alınımı engellendiği için anemi gelişir.
Mide-barsak sisteminden kan kaybı: Mide ve barsak sisteminden kan kaybı çok sinsi olabilir. Yani gözle görülmez. Ayrıca ağır antrenman yapan atletlerde kanda kırmızı hücrelerin yıkımı artmıştır.
Demir eksikliği anemisi ani bir kan kaybı ile hemen oluşabildiği gibi yukarıdakı nedenlerle yavaş yavaş da oluşabilir. Sonuç olarak beslenme ile alınan demir vücuttan kaybedilenden az ise kansızlık gelişir. Bu durumda vücuttaki demir dopoları boşalır, kandaki demir miktari azalır, kan hücrelerinin yapımı aksar, yeni yapılan kan hücreleri ise daha küçük ve yeterince renk içermezler.
Kansızlık belirtileri şunlardır:
Genel yorgunluk, enduransın azalması, çabuk yorulma, çarpıntı, eforla nefes darlığı oluşması, solukluktur.
Teşhis için kan testleri yapılır. Kanda hemoglobin miktarı ve demir depoları araştırılır. Demir eksikliği anemisinde kırmızı kan hücrelerinin sayısı azalmış, hücre çapları küçülmüş ve içlerindeki hemoglobin miktarı azalmıştır. Tedavide bir yandan demir eksikliği düzeltilmeye çalışılırken bir yandan da nedenin araştırılıp düzeltilmesi gereklidir.
Tedavide en sık ağızdan alınan demir hapları kullanılır. Demir en iyi aç karnına ve C vitamini eşliğinde emilebilir. Dolayısı ile ilaçlar aç karnına alınmalıdır. Kontrolsüz ve doktor düzenlemesi olmadan kan yapıcı demir ilaçlarının alınması ise sakıncalıdır. Çünkü demir fazlalığı ve vücutta aşırı birikmesi vücut için toksiktir. Dengeli ve düzenli beslenmeyenler başta olmak üzere tüm sporcular yılda 2-3 kez rutin muayenelerinde kansızlık yönünden araştırılmalıdır.
Spor Anemisi (Psödo anemi)
Aşırı aerobik antrenman yapanlarda bir süre sonra plazma yani kanı oluşturan sıvı kısım % 10-20 artar. Böylece kan sulanmış olur, normal sayıda bulunan kırmızı kan hücre sayısının kandaki oranı azalır. Bu rölatif azalmadır. Sporcunun kansızlıkla ilgili hiçbir bulgusu yoktur. Bu duruma spor anemisi veya yalancı anemi denir.
Sağlık Sözlüğü
Anemi: Kansızlık
Biyoyararlanım: Canlının kullanabilmesi
Endurans: Dayanıklılık
Hemoglobin: Kırmızı kan hücrelerinde bulunan ve demir içeren renkli madde
Toksik: Zehirli