[DaiSy]

Harem Nedir? Osmanlı’da Harem | Sırlar Perdesi: Harem

Harem Nedir? Osmanlı’da Harem
Sırlar Perdesi: Harem


http://c1109.hizliresim.com/11/9/15/3930.jpg

Osmanlı Haremi'nin sır perdesi ardındaki öyküsü... Valide Sultanlar, gözdeler,
cariyeler, hadımağalarıyla "Padişahın evi"...

Harem–i hümâyûn: duvarlarla çevrili; dünyanın en güzel kadınlarının padişahın
gönlünü almak için birbiri ile yarıştığı, en büyük dedikodu ve entrikaların döndüğü,
en acımasız cinayetlerin işlendiği bir "Altın Kafes"...


http://c1109.hizliresim.com/11/9/15/3956.gif

Haremde Türk Hanım ve Cariyesi

http://c1109.hizliresim.com/11/9/15/3961.jpg

Bu ve benzeri tanımlamaların çoğu, Harem'i bir kez dahi görmemiş Avrupalılara aitti.
Avrupalılar için Harem, esrarengiz, her zaman ilgi uyandıran ve hayalleri süsleyen
bir yerdi. Üst düzey Osmanlı devlet görevlilerinin bile giremediği Harem'i Avrupalı
Hıristiyanlar'ın görmesiyse hayal dahi edilemezdi. Buna rağmen, Harem'in işleyişi ile
ilgili hayaller kuran Avrupalılar, Harem'le ilgili pek çok –yanlış!– bilgiyi içeren
yazıları da kaleme aldılar. Örneğin, IV. Mehmed (1648–1687) döneminde İngiliz
Elçiliği Kâtibi Rycaut, padişahın geceyi birlikte geçireceği cariyeyi seçmek için iki sıra
hâlinde dizilmiş cariyeler arasından geçerken beğendiği güzelin önüne mendil
bıraktığını söylemişti ki bu bilgi bir fanteziden öteye gidemezdi.

http://c1109.hizliresim.com/11/9/15/3975.gif

Ressam: Jean-Leon Gerome
Resim Adı: The Terrace of the Seraglio - Sarayda Kız ve Teras (1898)


http://c1109.hizliresim.com/11/9/15/3976.jpg

III. Ahmed döneminde (1703–1730) İngiltere'nin İstanbul elçisi olan Wortley
Montagu'nun eşi Lady Montagu, üst düzey devlet görevlilerinin eşleriyle kurduğu
ilişki nedeniyle Harem hakkında bilgi edinebilen nadir Avrupalılardandı. Lady
Montagu, 10 Mart 1718 tarihli mektubunda Osmanlı padişahı II. Mustafa'nın (1695–
1703) eşlerinden Hafsa Sultan'ın ağzından mendil hikâyesinin doğrusunu şöyle
aktarmıştı:

"Öteden beri söylenildiği üzere, padişahın hangi kızı isterse ona bir mendil attığının
kesinlikle doğru olmadığını ifade etti. Padişah, kızlardan hangisini isterse onu harem
ağası vasıtasıyla çağırtırmış. Harem halkı, padişahın çağırttığı kızı, hamama
götürürler, vücuduna kokular sürerler, gayet zarif giydirirlermiş. Padişah
kendisinden evvel kıza bir hediye gönderir, sonra da bulunduğu daireye gidermiş.
Yatağın eteğine kadar kızın sürünerek geldiği de yalanmış..."

Akkadça'dan Arapça'ya geçmiş bir kelime olan harem, "korunan, mukaddes şey ve
yer" anlamına geliyor. Evlerde kadınların erkeklerle karşılaşmadan günlük
hayatlarını sürdüreceği bölüme "harem" deniyor.

http://c1109.hizliresim.com/11/9/15/3983.gif

Ressam: Rudolf Swoboda
Resim Adı: Shopping in the Harem - Harem Alışveriş (1914)


http://c1109.hizliresim.com/11/9/15/3985.jpg

Osmanlı Harem teşkilatının ilk yılları hakkında pek bilgi yok. Osmanlı Devleti'nin
ikinci hükümdarı olan Orhan Gazi (1326–1362) döneminde devletin
teşkilatlanmasına paralel olarak Harem kurumunun ilk çekirdeği atıldı. Orhan Gazi,
Bizanslı iki prensesle evlenmişti. Fatih Sultan Mehmed (1451–1481) zamanında
devlet ve saray teşkilatının gelişmesine paralel olarak Harem–i Hümâyûn da
teşkilatlandırıldı. III. Murad'la (1574–1595) birlikte Harem halkının sayısı arttı ve
Harem–i Hümâyûn büyüdü. Harem denildiğinde akla cinsellik gelse de Harem–i
Hümâyûn padişahın evi ve bir eğitim kurumuydu.


http://c1109.hizliresim.com/11/9/15/3990.gif

Ressam: Quintana Blas Olleras
Resim Adı: Harem Scene - Harem Sahne (1915)


http://c1109.hizliresim.com/11/9/15/3992.jpg

Osmanlı sarayı Birun, Enderun ve Harem olmak üzere üç bölümden meydana
geliyordu. Ve Harem–i Hümâyûn, Harem'le birlikte Enderun'u da içine alıyordu.
Osmanlı tarihçisi Halil İnalcık'ın söylediği gibi Enderun, Osmanlı devletinin erkek
yöneticilerinin yetiştiği üst düzey bir okulken, Harem de kadın yöneticilerin yetiştiği
bir mektepti.

Harem'de padişah ve ailesiyle birlikte, onlara hizmet eden kadın köleler, yani
cariyeler ve harem ağaları yaşıyordu. Osmanlı padişahları, II. Bayezid zamanına
(1481–1512) kadar Bizans'tan, Balkan prensliklerinden Anadolu'daki Türk
beyliklerinden prenseslerle evlenmişlerdi. Sultan II. Bayezid'den sonra ise
Anadolu'daki Türk beyliklerinin sona ermesi ve Harem–i Hümâyûn'un iyice
kurumlaşması ile birlikte –II. Osman (1618–1622) ve Sultan Abdülmecid (1839–
1861) istisna olmak üzere- padişah ve şehzadelerin eşini sadece cariyelerden seçmesi
âdet haline geldi.

http://c1109.hizliresim.com/11/9/15/3994.gif

Ressam: John Frederick Lewis
Resim Adı: The Reception – Resepsiyon (1873)

http://c1109.hizliresim.com/11/9/15/3995.jpg

Osmanlı sarayının cariye ihtiyacı, savaşta ele geçen esireler veya esir pazarlarından
satın alınan kadın kölelerden sağlanıyordu. 19. yüzyıl sonları ve 20. yüzyıl başlarında
Hanedan'la yakın ilişkisi olan şair Leyla Saz, hatıratında, "Bazı Çerkez kadınlarının
kızlarını padişah haremi olup ihtişam ve elmaslar içinde hayat süreceğine dair
ninnilerle büyüttüklerini" ifade etmişti.

Harem sözcüğü Arapça haram (yasaklama) kökünden türetilmiştir ve sözcük anlamı
olarak kutsal bir alanı tanımlasa da kullanım olarak; giriş ve çıkışın denetimli olarak
yapildığı, belirli kişilerin veya belli tür davranışların bulunmasının yasak olduğu bir
yeri anlatır. Osmanlı İmparatorluğu'nda, haremin kutsallığı, saygıdeğerliği, dinsel
saflığı temsil eden bir yer olması, sadece burada kadınların (anne, eş(ler), cariyeler
vs.) bulunmasından değil, hane reisinin de haremde yaşamasından kaynaklanır.

Fakat Batı'daki Doğubilimcilerin haremden anladığı ile Müslüman ülkelerdeki harem
anlayışı ve yaşayışı arasında ciddi farklılıklar vardır. Doğu'da harem, hanede ailenin
yaşadığı, yabancıların alınmadığı kısımken. Batı'da sadece kadınların yaşadığı ve
erkeklerin sahibi olduğu bir zevk ve sefa mekânı olarak düşünülmektedir. Bu görüş
birçok ressamın Doğu hakkındaki masallardan etkilenerek yaptığı tablolarla
desteklenmiş, Batı'da adeta bir dogma (asla değişmeyeceği kabul edilen mutlak
değerler) halini almıştır.



Osmanlıda Harem

Orhan Gazi ile birlikte devlet içinde yer edinmeye başlayan harem Kanuni Sultan
Süleyman devrinde kurumsallaşmasını tamamlamıştır. İki temel fonksiyonu vardır.
Padişahın özel yaşamını sürdüğü ve eş bulduğu yerdir. Fatih'le birlikte şehzadeler
yabancı hanedanlarla evlenmeyi bıraktıklarından bu çok önemli ve hanedanın
devamı için vazgeçilmez bir fonksiyondur. Ayrıca bir okuldur. Enderun mezunu
devşirme gençlerle sarayda eğitim almış cariyelerin evlendirilmesiyle eğitime
dayanan bir aristokrasi kurulmuştur. Padişaha ve hanedana bağlı bir aristokrasi
yaratılmasını sağlamak için cariyelerin eğitilmesini sağlayan kurumdur.


http://c1109.hizliresim.com/11/9/15/4001.gif

Ressam: Frederick Arthur Bridgman
Resim Adı : La fontaine du Harem - Harem Çeşme (1875)

http://c1109.hizliresim.com/11/9/15/4002.jpg

Osmanlı’da harem, herkesin giremediği bir ortamdı. Sözcük olarak harem
‘dokunulmaz, kutsal’ anlamına gelir. Bilinenin aksine Osmanlı’da ‘Harem-i
Humayun’, devlet adamları yetiştiren ‘Enderun’ mekteplerine paralel bir kurumdu.
Buralar, cinselliğin ayyuka çıktığı, padişahın canı çektiğinde içinden kadın seçip
beraber olduğu bir yer degildir. Buradaki kadınlar, Osmanlı’nın en üst kültür
grubunu temsil ederdi.

http://c1109.hizliresim.com/11/9/15/4005.gif

Kızlarağası: Haremağalarının Amiri
Cüce: Saray Soytarılarından
Ak Ağa: Harem’de Vazifeli Ak Hadım

http://c1109.hizliresim.com/11/9/15/4007.jpg

http://c1109.hizliresim.com/11/9/15/4010.gif

Ressam: Jean-Léon Gérôme
Resim Adıool in a Harem - Harem Havuzu (1876)

http://c1109.hizliresim.com/11/9/15/4016.jpg

Ressam: Jean-Léon Gérôme
Resim Adıool in a Harem - Harem Havuzu (1876) (Detay)

http://c1109.hizliresim.com/11/9/15/4017.jpg

Ressam: Jean-Léon Gérôme
Resim Adıool in a Harem - Harem Havuzu (1876) (Detay)

http://c1109.hizliresim.com/11/9/15/4020.jpg

http://c1109.hizliresim.com/11/9/15/4023.gif

Ressam : Jean Auguste Dominique Ingres
Resim Adı: Odaliske und Sklavin - Cariye ile Odalık (1842)

http://c1109.hizliresim.com/11/9/15/4048.jpg

http://c1109.hizliresim.com/11/9/15/4023.gif

Ressam: Jules Joseph Lefebvre
Resim Adı: Odalisque - Cariye (1874)


http://c1109.hizliresim.com/11/9/15/4033.jpg

http://c1109.hizliresim.com/11/9/15/4036.gif

Ressam: Paul Désiré Trouillebert
Resim Adı: Harem Servant Girl - Hizmetçi Kız (1874)

http://c1109.hizliresim.com/11/9/15/4040.jpg