OxyjeN
Admin
Yumurta donasyonu kimlere önerilir ? Tüm Bilgiler
Yumurta donasyonu kimlere önerilir ? Tüm Bilgiler
Yumurta donasyonu kimlere önerilir ? Tüm Bilgiler
Yumurta donasyonu kimlere önerilir?
Aşağıda seçili hasta grubuna yumurta donasyonu önerilebilir.
Rahmi olan ancak erken menopoz (40 yaşın altındaki kadınların %1-2’sini etkilemektedir) sonucunda yumurtaları yumurta üretmeyen kadınlar. Yumurtalıkları pelvik enfeksiyon, endometriozis veya kanser sebebiyle alınmış kadınlar. Kanser tedavisi amacıyla uygulanan kemoterapi ve radyoterapiye bağlı yumurtalıkları zarar gören kadınlar. Fonksiyon gören yumurtalıkları olmaksızın doğan (Turner Sendromu) kadınlar. Hipofiz hormonlarıyla uyarılmaya dirençli (dirençli yumurtalık sendromu) veya az cevap veren yumurtalıklara sahip kadınlar.
Genetik bir bozukluğu çocuklarına geçirme ihtimali bulunan kadınlar (örneğin cinsiyete bağlı geçiş gösteren hemofili, Duchenne kas distrofisi ve Huntington koresi gibi hastalıklar). Kromozomal bozukluk nedeniyle tekrarlayan gebelik kayıpları olan çiftler. Her ne kadar bu tip sorunlar antenatal tanı yöntemleri sayesinde erken fark edilse bile, gebeliğin sonlandırılması fikri birçok hasta için dayanılmaz gelmektedir. Preimplantasyon genetik tanı yöntemlerindeki son gelişmeler sayesinde hastalara IVF ve implantasyon öncesi embryo biyopsisi yapılarak, normal embryoların transferi sağlanabilmektedir. Ancak bu işlemin maliyeti yüksek olduğundan her hastaya yapılamamaktadır.
Tekrarlayan başarısız IVF denemeleri olan kadınlar. Bu durum fertilite ilaçlarına kötü cevap alınmasından, yetersiz yumurta toplanabilmesinden ve kötü yumurta kalitesinden kaynaklanıyor olabilir.
Fonksiyonları azalmış yumurtalıklara sahip ileri yaştaki kadınlar.
Yumurta bağışı yapacak kişilerin seçilmesi
Seçilmiş bir grup kadın isterlerse kimlikleri gizli tutularak yumurta bankasına yada isterlerse bir akraba yada arkadaşına yumurta bağışında bulunabilir. Bağış yapacak tüm kadınların IVF merkezlerince kabul edilmiş seçim kriterlerine uygun olması gerekmektedir. Tümü bunlarla sınırlı olmasa bile kriterlerin bir kısmı aşağıdadır:
İngiltere’de yumurta bağışı yapan kişiler tamamen gönüllüdür (donör yumurtasını verdiği için teşvik amacıyla hiçbir finansal kazanç sağlamamalıdır). Amerika Birleşik Devletler’inde yumurta bağışı yapan kişilere para verilmektedir.
Yumurta bağışı yapacak kişiler alıcı çiftler tanıdığı da olabilir, yabancı da olabilir.
Yumurta bağışı yapacak kadınlar 18- 35 yaşlar arasında sağlıklı kadınlardan oluşmalıdır (ABD’de bu sınır 21- 34 yaşlar arasındadır).
Donörlerin kendi sağlıklı çocukları olması tercih sebebidir.
Akli dengesi yerinde olmalıdırlar.
Ailelerinde genetik veya kalıtımsal hastalık hikayesi bulunmamalıdır.
Bazı merkezler potansiyel yumurta donörünün kendi doktoruyla diyaloğa geçip, kişinin bağış için uygun olup olmadığını, kendisini psikolojik olarak hazır hissedip hissetmediğini doktorundan öğrenmeyi tercih etmektedirler.
Donörlerin taranması
Alıcılara herhangi bir enfeksiyon geçişini engellemek, doğacak çocuğa kalıtımsal bir hastalık geçişine mani olmak amacıyla, tanıdık veya kimliği bilinmeyen tüm olası donörlere düzenleyici makamlar tarafından belirlenmiş olan tarama testleri mutlaka yapılmalıdır.
Donörler enfeksiyon hastalıkları (HIV, hepatit B ve C, sitomegalovirüs, sfiliz, gonore ve klamidya), genetik hastalıklar (kistik fibroz taşıyıcılığı ve karyotip), kan grubu ve Rh tayini açısından mutlaka taranmalıdır. Bazı etnik gruplar için bunlara ilaveten talasemi ve orak hücreli anemi taraması da yapılmalıdır.
Bu testlerin bir yada daha fazlasının daha önce tespit edilememiş bir durumu yada enfeksiyonu ortaya çıkarma ihtimali mevcuttur. Tüm testlerin yapılmasına izin vermeden önce bu durumu göz önünde bulundurmaları önerilmektedir.
Yumurta bağışı yapması olası kişilere danışmanlık
Tüm olası yumurta donörlerine bu konuda yeterli danışmanlık sağlanmalı ancak hiçbir şekilde kabul ettirmek için zorlama yapılmamalıdır. Bağış yapacak kişiler verdikleri karardan memnun olmalı ve yumurtalarını bağışlamakla üzerindeki tüm haklarından vazgeçmiş olduklarının bilincinde olmalıdırlar. Donörlerin tanıdık olması durumunda, alıcı ile vericinin birbirini tanımasının doğuracağı durumlarla alakalı konular ortaya konulmalıdır. Bazı noktalar değinilmeye değerdir ve danışmanlık seansları sırasında mutlaka belirtilmelidir.
Çocuğu doğuran kişi çocuğun annesi olarak kabul edilir, eşi veya cinsel partneri de çocuğun babasıdır.
Donör sosyal, psikolojik ve yasal belirsizlik ve donasyonun her zaman doğumla sonuçlanamayacağı hakkında bilgilendirilmelidir.
Yumurta bağışı yapacak kişi, kendi genetik özelliğini taşıyan bir evladının olabileceğini ancak varlığı veya karakteristik özelliklerinin kendisinden gizli tutulacağını kabul etmesi gerekir.
Donör, kendisinden alınan yumurtalar embryo haline getirilip transferi yapılıncaya kadar ki herhangi bir zamanda dilediği taktirde herhangi bir para cezasıyla veya suçlama ile karşılaşmadan programdan çekilebilme hakkına sahiptir.
Donör, kullanılan fertilite ilaçlarına cevap alınamaması, yan etkilerinin görülmesi durumunda siklusun iptal edilebileceğini bilmeli, yumurta toplama işleminin ve gelişebilecek overyen hiperstimulasyon sendromunun potansiyel riskleri olduğunun farkında olmalıdır.
Alıcı çiftin değerlendirilmesi
Doktor tüm tıbbi özgeçmişinizi ve aile hikayenizi detaylarıyla inceleyecek, ardından kapsamlı fizik ve jinekolojik muayene uygulayacaktır. Ayrıca doktor tedavinin ana hatları hakkında ve uygulanacak işlemler konusunda bilgi verecektir. Semen analizi istenilebilir.
Şu anki koşullarda, yumurtaların dondurulması işlemi çok pratik olmadığından, tüm potansiyel alıcı çiftlere, bağışlanan yumurtadan elde edilen embryolarının 6 ay kadar dondurulması, bağış yapan kişinin tekrar test edildikten sonra embryoların transfer edilmesi seçeneğinin sunulması uygundur. Ancak dondurulmuş embryolarla başarı şansının bir miktar azalacağını da bilmeleri gerekmektedir. Alternatif olarak taze embryo transfer seçeneği de sunulmalıdır.
Alıcılara danışmanlık
Bazı klinikler, çiftleri ancak evli olma veya kararlı bir ilişki içinde olma durumunda tedaviye kabul etmektedir. Alıcı kadın ve partneri doğacak çocuğun yasal olarak ebevyni kabul edileceklerini ve çocuk yetiştirmenin getireceği her türlü masraftan kendilerinin sorumlu olacaklarının bilincinde olmalıdırlar.
Danışmanlar çifte devamlı temas halinde olacakları birinden veya hiç tanımadıkları bir kişiden yumurta kabul etmenin, kendilerine neler hissettiriyor olduğunu sorabilir.
Alıcı çiftin de tedavi sonuçları hakkında bilgi sahibi olması, tedavinin gebelik veya canlı doğum ile sonuçlanamayabileceğini, ilaçlara bağlı yan etkiler gelişebileceğini, tedavinin çoğul gebelik gibi riskler oluşturabileceğini bilmeleri gerekir.
Danışmanlık hizmeti sırasında, donöre hangi genetik ve enfeksiyon hastalıklarla ilgili tarama uygulandığı, tedavinin maliyeti, çocuğun orijiniyle ilgili bilgiyi ileride çocuğa anlatıp anlatmama kararı gibi birkaç çok önemli nokta hakkında mutlaka konuşulmalıdır.
Hiçbir tarama yönteminin tamamen garanti veremeyeceği mutlaka bildirilmelidir. Ufak bir ihtimal de olsa enfeksiyon veya kistik fibroz gibi genetik hastalıkların çocuğa geçme ihtimali bulunmaktadır.
Doğal menopoza girmiş bayanlarda bağışlanan yumurtaların kullanılarak gebelik elde edilmesi tartışılan bir konudur. Bu kadınlara doğacak çocuğun iyiliği açısından mutlaka danışmanlık verilmeli ve ileri yaş gebeliklerinde doğabilecek riskler detaylı olarak anlatılmalıdır.
Alıcıların taranması
Rahmin durumunu tayin etmek amacıyla doktor ultrason ve histeroskopi gibi tanı yöntemlerine başvurabilir. Ek olarak, hormon testleri, anemi açısından kan sayımı, kan grubu ve Rh faktör tayini istenebilir. Ayrıca hastadan rubella, sitomegalovirus enfeksiyonu ve suçiçeği açısından bağışık olup olmadığını anlamak için antikor düzeyi tayini istenilebilir. Rubellaya karşı bağışık olmayan kadınlara aşı olması önerilmelidir.
Kadının yaşı 40’ın üzerindeyse, obstetrik komplikasyon ihtimali artacağından doktor açlık kan şekeri v.b ilave tetkikler isteyebilir.
Bazı IVF merkezleri, alıcı çifti programa dahil etmeden evvel mutlaka AIDS, hepatit B ve C açısından tarama testlerini yaptırmalarını isteyebilir.
Donörün alıcıyla eşleştirilmesi
İnfertilite merkezleri donör ile alıcının etnik geçmişini, göz rengi, boy, kilo gibi fiziksel özelliklerini mümkün olduğunca eş tutmaya çalışmaktadır. Yine de, alıcı çifte bu konuda herhangi bir garanti olmadığı mutlaka belirtilmelidir.
Bağış yapan kişi sayısı kısıtlı olduğundan, birçok IVF merkezinde her donör genellikle 2 alıcıyla eşleştirilmektedir. Yeterli yumurta toplandıktan sonra yumurtalar her iki alıcı arasında eşit bir şekilde pay edilir.
Overlerin stimulasyonu, siklus takibi ve yumurta toplanması
Yumurtaları uyararak folikül elde etmek amacıyla, bağış yapacak kişiye fertilite ilaçları verilir. Foliküller büyüdükçe gelişimleri hormon seviyeleri ve ultrason ile takip edilir. İlaçlara bağlı ciddi yan etkiler nadirdir ancak baş ağrısı, sıcak basması, duygu durum değişiklikleri, ödem, huzursuzluk ve enjeksiyon yerlerinde morluklar, alerji ve overyen hiperstimulasyon sendromu gelişebilir.
Fertilite ilaçlarına cevap olmaması veya yüksek olasılıkla overyen hiperstimulasyon sendromu gelişme riskinin bulunması durumlarında %5-10 olasılıkla tedavinin iptal edilebilme ihtimali bulunmaktadır. Tahmini iki hafta içinde foliküller olgunlaşır ve donöre yumurtaların olgunlaşması için gerekli son aşama olan hCG enjeksiyonu uygulanır. Yaklaşık 36 saat sonra yumurtalar toplanır. Bu işlem genellikle hafif sedasyon uygulanarak transvajinal ultrason eşliğinde yapılır ancak bazen donör aynı anda tüplerini de bağlatmak isterse laparoskopik yöntemle de yumurtalar toplanabilir. Birçok yumurta bağışçısı yaklaşık 8-10 yumurta üretecektir.
Foliküllerin tümünün içinde her zaman yumurta bulunmayabilir ve toplanan yumurtalarında her zaman tümü olgun olmayabilir. Nadiren hiç yumurta da gelmeyebilir.
Yumurta bağışı yapan kişiye yumurtaları toplandıktan sonra o ay için adet oluncaya kadar korunmasız cinsel ilişkiye girmemesi önerilir, böylelikle plansız bir gebelik oluşma ihtimali önlenmiş olur.
İnseminasyon ve döllenme
Alıcının eşi mastürbasyon yoluyla meni verir (veya bağışlanmış sperm de kullanılabilir). Yumurtalar toplandıktan sonra alıcı kadının eşinin spermleriyle veya donör spermleriyle yumurtalara aşılama yapılır.
Eğer erkeğin sperm sayısı az veya kalitesi iyi değilse, intrasitoplazmik sperm enjeksiyonu (ICSI) uygulanır.
Döllenmenin gerçekleşip gerçekleşmediğini anlamak için ertesi gün yumurtalar incelenir. Yumurta toplanmasından genellikle 2-3 gün sonra embryolar transfere hazır hale gelir.
İnseminasyon ve döllenme sırasında oluşabilecek sorunlar
Döllenme hiç oluşmayabilir. Bu, ICSI veya donör sperminin kullanıldığı durumlarda olabilir.
Anormal döllenme olabilir, bu embryolar iyi gelişmez ve bu sebeple yerleştirilemez.
Embryolar normal döllenmiş görülse bile bölünme gerçekleşmeyebilir.
Alıcıya embryo transferi
Taze veya dondurulmuş embryo transferi yapılabilir. Ancak başarı şansı daha yüksek olduğundan taze embryo transferi tercih edilir. Donör IVF tedavisine başladığı anda alıcının adet zamanının donörünküyle aynı ana gelmesi ayarlanır. Endometriyumun (rahmin iç duvarı) implantasyona hazırlanması amacıyla alıcıya hormon replasman tedavisi uygulanır. Düzenli adet görüp görmemesine bakılarak GnRH agonistlerinin verilip verilmemesine karar verilir. Hormon replasman tedavisinde estradiol hapları yada bantları kullanılır. Ardından enjeksiyon, vajinal tablet, pesser veya jel formunda progesteron tedaviye eklenir. Bu ilaçları vermede çok çeşitli protokoller mevcuttur, doktor hastaya uygulanan protokolle ilgili bilgi verir.
Donörün IVF siklusuyla alıncının doğal siklusunun eş zamanlı ayarlanması zordur. Yumurta toplandıktan 2-3 gün sonra, embryolar ince bir kateter yardımıyla alıcının rahmine yerleştirmek için hazır hale gelir.
İngiltere’de her tedavide en fazla 3 embryo transfer edilir, geriye iyi kalitede embryo kalmışsa sonra kullanılmak için saklanır. Çoğul gebelik ihtimali arttığından birçok IVF kliniği en fazla 2 embryonun transferini önermektedir.
Dondurulmuş embryo transferi, doğal siklusta veya hormon replasmanı uygulanan siklusta yapılabilir. Dondurulmuş embryoların bir kısmının çözdürme işlemi sonrası bozulabileceğinin bilinmesi önemlidir. Doğal siklus sadece düzenli adet gören genç yaştaki kadınlar için uygundur. Siklus sırasında embryo transferinin zamanlaması çok önemlidir. Bazı merkezlerde, embryolar transfer edilmeden evvel alıcı çiftin televizyon monitoründe embryolarını görebilmeleri sağlanır. Embryo transferinden 2 hafta sonrasında gebelik testi yapılıncaya kadar estradiol hapları ve progesterona devam edilir. Gebelik testinin pozitif gelmesi durumunda hastanın 2-5 gün sonra gebelik testini tekrar etmesi istenerek BhCG düzeyindeki artışlar takip edilir. Genellikle embryo transferinden yaklaşık 5 hafta sonra ultrasonografi yapılır. Ultrason yardımıyla gebelik kesesinin normal yerine yerleşip yerleşmediği, canlı olup olmadığı ve kaç kese olduğu anlaşılır.
Yapılan son çalışmalarda, folik asit takviyesinin rutin kullanımının spina bifida gibi nöral tüp defektlerinin gelişme riskini oldukça azalttığı gösterilmiştir. Bu sebeple, yumurta alıcılarının tedaviye başladıkları anda folik asite de başlamaları önerilir.
Bağışlanan yumurtalarla GIFT
GIFT’de yumurtalar toplandıktan sonra, en iyi yumurtalar yıkanmış hazırlanmış spermle bir araya getirilir. Daha sonra karışım laparoskopi eşliğinde ince bir kateterle direkt fallop tüplerine yerleştirilir.
İngiltere’de, spermle maksimum 3 yumurta bir araya getirilir. Yedek yumurtalar ise IVF için sperm ile aşılanır ve uygun bütün embryolar daha sonra transfer edebilmek için dondurulur.
Embryoların dondurulması
Yumurta bağışı yapacak kişiden HIV bulaşma riskinden korkan çiftlere tüm döllenen yumurtalarının dondurulması önerilir. 6 ay geçtikten sonra, yumurta bağışı yapan kişi HIV açısından tekrar test edilir ve hala negatif olduğu saptanırsa, dondurulmuş embryolar çözdürülerek alıcının rahmine yerleştirilir.
Eğer bir sebeple alıcının siklusu bağış yapan kişininkiyle eş zamana getirilemezse, donör yumurtaları alıcının eşinin spermleriyle döllenir ve oluşan uygun embryolar dondurularak daha sonra transfer yapılır.
Fransa gibi bazı ülkelerde, donör yumurtaları kullanılarak elde edilen tüm embryolar dondurularak 6 ay süreyle karantinada tutulur. Bu süre sonunda donör 2. kez HIV, hepatit B ve C ve sitomegalovirus taramasından geçirilir ve sonuçlar negatif gelirse, embryolar transfer edilir.
Yumurta bağışı yapan kişi sayısı kısıtlı olduğundan, birçok yumurta donasyon programlarında bir kişinin yumurtaları iki alıcı arasında pay edilir.
Dondurulmuş embryo transferi doğal takip edilen veya hormon replasman takviyesi uygulanan sikluslarda yapılabilir. Doğal siklus sadece düzenli adet gören genç yaştaki bayanlar için uygundur.
Yumurta paylaşımı
Bazı IVF merkezleri yumurta paylaşım programı ortaya atmışlardır. Yumurta paylaşımı, IVF tedavisine ihtiyaç duyan fakat işlemin masraflarını karşılayamayacak durumda olan seçili bir grup infertil hastada uygulanabilir. Bu hastalar, yumurtaların uyduğu alıcıların para ödemesi karşılığında onlara yumurtalarının bir kısmını bağışlayarak kendi IVF tedavilerini yaptırabilirler. Yumurtasını paylaşan donör sağlıklı ve 35 yaşının altında olmalıdır. Yumurtasını paylaşan kişi kendisinin dondurulmaya elverişli embryo sayısının azalacağını anlamalıdır.
Şu anda İngiltere’de 40’dan fazla IVF merkezinde yumurta paylaşımı uygulanmakta olup, yumurta paylaşım programı sayesinde 2000’den fazla bebek doğmuştur. Birçok yayın, yumurta paylaşımı programının, paylaşımı yapan kişinin başarı şansını bozmadığını göstermektedir.
Yumurta paylaşımı yapması muhtemel kişiler aynı yumurta bağışı yapan kimliği saklı tutulan donörlergibi, enfeksiyöz ve genetik hastalıklar açısından dikkatlice değerlendirilerek tarama testleri yapılır. Düşük yumurtalık cevabı veya kötü kalitede yumurtası olduğu bilinen veya şüphelenilen potansiyel donörler programa dahil edilmez.
Yumurta paylaşım programının karmaşık olması nedeniyle, programa dahil olmak isteyen tüm çiftlere ayrı ayrı danışmanlık hizmeti sağlanması çok önem taşımaktadır.
İnfertil kadın IVF tedavisine başlar. Yumurtalar toplandıktan sonra yumurtalar infertil çift ile yumurta alıcısı çift arasında paylaştırılır. Paylaşım için kabul edilen minimum yumurta sayısı 8 olmakla birlikte bu sayı merkezden merkeze değişmektedir. Bağışlanan yumurtalar alıcı kadının eşinin spermleriyle aşılanırken, diğer yumurtalar infertil kadının eşinin spermleriyle aşılanır. Her çift transfer edilecek kendi embryolarına sahip olur.
Nadiren donörün tedavisi planlandığı kadar sorunsuz gitmez. Örneğin bazen paylaşılamayacak kadar az sayıda yumurta toplanabilir. Bazen çok az folikül geliştiği veya OHSS riski olduğu için tedavi durdurulabilir. Yumurtalar döllenmeyebilir veya embryoların bölünmesi gerçekleşmeyebilir.
Yumurta donasyonunun sonuçları
Gebelik ve canlı doğum oranları açısından bakıldığında yumurta donasyonunun, kadının kendi yumurtaları kullanılarak yapılan IVF ile kıyaslandığında çok daha fazla başarılı sonuçları olduğu görülmektedir. %25-40’larda canlı doğum oranları beklenmelidir. Başarı oranlarını etkileyen birçok faktör bulunmaktadır.
Gebelik oluşsa bile dış gebelik ve düşük gibi problemlerin gelişebileceğinin belirtilmesi önemlidir. Çoğul gebelik ihtimali %25-30’lardadır (genellikle ikiz).
Yumurta donasyonu kimlere önerilir ? Tüm Bilgiler
Yumurta donasyonu kimlere önerilir?
Aşağıda seçili hasta grubuna yumurta donasyonu önerilebilir.
Rahmi olan ancak erken menopoz (40 yaşın altındaki kadınların %1-2’sini etkilemektedir) sonucunda yumurtaları yumurta üretmeyen kadınlar. Yumurtalıkları pelvik enfeksiyon, endometriozis veya kanser sebebiyle alınmış kadınlar. Kanser tedavisi amacıyla uygulanan kemoterapi ve radyoterapiye bağlı yumurtalıkları zarar gören kadınlar. Fonksiyon gören yumurtalıkları olmaksızın doğan (Turner Sendromu) kadınlar. Hipofiz hormonlarıyla uyarılmaya dirençli (dirençli yumurtalık sendromu) veya az cevap veren yumurtalıklara sahip kadınlar.
Genetik bir bozukluğu çocuklarına geçirme ihtimali bulunan kadınlar (örneğin cinsiyete bağlı geçiş gösteren hemofili, Duchenne kas distrofisi ve Huntington koresi gibi hastalıklar). Kromozomal bozukluk nedeniyle tekrarlayan gebelik kayıpları olan çiftler. Her ne kadar bu tip sorunlar antenatal tanı yöntemleri sayesinde erken fark edilse bile, gebeliğin sonlandırılması fikri birçok hasta için dayanılmaz gelmektedir. Preimplantasyon genetik tanı yöntemlerindeki son gelişmeler sayesinde hastalara IVF ve implantasyon öncesi embryo biyopsisi yapılarak, normal embryoların transferi sağlanabilmektedir. Ancak bu işlemin maliyeti yüksek olduğundan her hastaya yapılamamaktadır.
Tekrarlayan başarısız IVF denemeleri olan kadınlar. Bu durum fertilite ilaçlarına kötü cevap alınmasından, yetersiz yumurta toplanabilmesinden ve kötü yumurta kalitesinden kaynaklanıyor olabilir.
Fonksiyonları azalmış yumurtalıklara sahip ileri yaştaki kadınlar.
Yumurta bağışı yapacak kişilerin seçilmesi
Seçilmiş bir grup kadın isterlerse kimlikleri gizli tutularak yumurta bankasına yada isterlerse bir akraba yada arkadaşına yumurta bağışında bulunabilir. Bağış yapacak tüm kadınların IVF merkezlerince kabul edilmiş seçim kriterlerine uygun olması gerekmektedir. Tümü bunlarla sınırlı olmasa bile kriterlerin bir kısmı aşağıdadır:
İngiltere’de yumurta bağışı yapan kişiler tamamen gönüllüdür (donör yumurtasını verdiği için teşvik amacıyla hiçbir finansal kazanç sağlamamalıdır). Amerika Birleşik Devletler’inde yumurta bağışı yapan kişilere para verilmektedir.
Yumurta bağışı yapacak kişiler alıcı çiftler tanıdığı da olabilir, yabancı da olabilir.
Yumurta bağışı yapacak kadınlar 18- 35 yaşlar arasında sağlıklı kadınlardan oluşmalıdır (ABD’de bu sınır 21- 34 yaşlar arasındadır).
Donörlerin kendi sağlıklı çocukları olması tercih sebebidir.
Akli dengesi yerinde olmalıdırlar.
Ailelerinde genetik veya kalıtımsal hastalık hikayesi bulunmamalıdır.
Bazı merkezler potansiyel yumurta donörünün kendi doktoruyla diyaloğa geçip, kişinin bağış için uygun olup olmadığını, kendisini psikolojik olarak hazır hissedip hissetmediğini doktorundan öğrenmeyi tercih etmektedirler.
Donörlerin taranması
Alıcılara herhangi bir enfeksiyon geçişini engellemek, doğacak çocuğa kalıtımsal bir hastalık geçişine mani olmak amacıyla, tanıdık veya kimliği bilinmeyen tüm olası donörlere düzenleyici makamlar tarafından belirlenmiş olan tarama testleri mutlaka yapılmalıdır.
Donörler enfeksiyon hastalıkları (HIV, hepatit B ve C, sitomegalovirüs, sfiliz, gonore ve klamidya), genetik hastalıklar (kistik fibroz taşıyıcılığı ve karyotip), kan grubu ve Rh tayini açısından mutlaka taranmalıdır. Bazı etnik gruplar için bunlara ilaveten talasemi ve orak hücreli anemi taraması da yapılmalıdır.
Bu testlerin bir yada daha fazlasının daha önce tespit edilememiş bir durumu yada enfeksiyonu ortaya çıkarma ihtimali mevcuttur. Tüm testlerin yapılmasına izin vermeden önce bu durumu göz önünde bulundurmaları önerilmektedir.
Yumurta bağışı yapması olası kişilere danışmanlık
Tüm olası yumurta donörlerine bu konuda yeterli danışmanlık sağlanmalı ancak hiçbir şekilde kabul ettirmek için zorlama yapılmamalıdır. Bağış yapacak kişiler verdikleri karardan memnun olmalı ve yumurtalarını bağışlamakla üzerindeki tüm haklarından vazgeçmiş olduklarının bilincinde olmalıdırlar. Donörlerin tanıdık olması durumunda, alıcı ile vericinin birbirini tanımasının doğuracağı durumlarla alakalı konular ortaya konulmalıdır. Bazı noktalar değinilmeye değerdir ve danışmanlık seansları sırasında mutlaka belirtilmelidir.
Çocuğu doğuran kişi çocuğun annesi olarak kabul edilir, eşi veya cinsel partneri de çocuğun babasıdır.
Donör sosyal, psikolojik ve yasal belirsizlik ve donasyonun her zaman doğumla sonuçlanamayacağı hakkında bilgilendirilmelidir.
Yumurta bağışı yapacak kişi, kendi genetik özelliğini taşıyan bir evladının olabileceğini ancak varlığı veya karakteristik özelliklerinin kendisinden gizli tutulacağını kabul etmesi gerekir.
Donör, kendisinden alınan yumurtalar embryo haline getirilip transferi yapılıncaya kadar ki herhangi bir zamanda dilediği taktirde herhangi bir para cezasıyla veya suçlama ile karşılaşmadan programdan çekilebilme hakkına sahiptir.
Donör, kullanılan fertilite ilaçlarına cevap alınamaması, yan etkilerinin görülmesi durumunda siklusun iptal edilebileceğini bilmeli, yumurta toplama işleminin ve gelişebilecek overyen hiperstimulasyon sendromunun potansiyel riskleri olduğunun farkında olmalıdır.
Alıcı çiftin değerlendirilmesi
Doktor tüm tıbbi özgeçmişinizi ve aile hikayenizi detaylarıyla inceleyecek, ardından kapsamlı fizik ve jinekolojik muayene uygulayacaktır. Ayrıca doktor tedavinin ana hatları hakkında ve uygulanacak işlemler konusunda bilgi verecektir. Semen analizi istenilebilir.
Şu anki koşullarda, yumurtaların dondurulması işlemi çok pratik olmadığından, tüm potansiyel alıcı çiftlere, bağışlanan yumurtadan elde edilen embryolarının 6 ay kadar dondurulması, bağış yapan kişinin tekrar test edildikten sonra embryoların transfer edilmesi seçeneğinin sunulması uygundur. Ancak dondurulmuş embryolarla başarı şansının bir miktar azalacağını da bilmeleri gerekmektedir. Alternatif olarak taze embryo transfer seçeneği de sunulmalıdır.
Alıcılara danışmanlık
Bazı klinikler, çiftleri ancak evli olma veya kararlı bir ilişki içinde olma durumunda tedaviye kabul etmektedir. Alıcı kadın ve partneri doğacak çocuğun yasal olarak ebevyni kabul edileceklerini ve çocuk yetiştirmenin getireceği her türlü masraftan kendilerinin sorumlu olacaklarının bilincinde olmalıdırlar.
Danışmanlar çifte devamlı temas halinde olacakları birinden veya hiç tanımadıkları bir kişiden yumurta kabul etmenin, kendilerine neler hissettiriyor olduğunu sorabilir.
Alıcı çiftin de tedavi sonuçları hakkında bilgi sahibi olması, tedavinin gebelik veya canlı doğum ile sonuçlanamayabileceğini, ilaçlara bağlı yan etkiler gelişebileceğini, tedavinin çoğul gebelik gibi riskler oluşturabileceğini bilmeleri gerekir.
Danışmanlık hizmeti sırasında, donöre hangi genetik ve enfeksiyon hastalıklarla ilgili tarama uygulandığı, tedavinin maliyeti, çocuğun orijiniyle ilgili bilgiyi ileride çocuğa anlatıp anlatmama kararı gibi birkaç çok önemli nokta hakkında mutlaka konuşulmalıdır.
Hiçbir tarama yönteminin tamamen garanti veremeyeceği mutlaka bildirilmelidir. Ufak bir ihtimal de olsa enfeksiyon veya kistik fibroz gibi genetik hastalıkların çocuğa geçme ihtimali bulunmaktadır.
Doğal menopoza girmiş bayanlarda bağışlanan yumurtaların kullanılarak gebelik elde edilmesi tartışılan bir konudur. Bu kadınlara doğacak çocuğun iyiliği açısından mutlaka danışmanlık verilmeli ve ileri yaş gebeliklerinde doğabilecek riskler detaylı olarak anlatılmalıdır.
Alıcıların taranması
Rahmin durumunu tayin etmek amacıyla doktor ultrason ve histeroskopi gibi tanı yöntemlerine başvurabilir. Ek olarak, hormon testleri, anemi açısından kan sayımı, kan grubu ve Rh faktör tayini istenebilir. Ayrıca hastadan rubella, sitomegalovirus enfeksiyonu ve suçiçeği açısından bağışık olup olmadığını anlamak için antikor düzeyi tayini istenilebilir. Rubellaya karşı bağışık olmayan kadınlara aşı olması önerilmelidir.
Kadının yaşı 40’ın üzerindeyse, obstetrik komplikasyon ihtimali artacağından doktor açlık kan şekeri v.b ilave tetkikler isteyebilir.
Bazı IVF merkezleri, alıcı çifti programa dahil etmeden evvel mutlaka AIDS, hepatit B ve C açısından tarama testlerini yaptırmalarını isteyebilir.
Donörün alıcıyla eşleştirilmesi
İnfertilite merkezleri donör ile alıcının etnik geçmişini, göz rengi, boy, kilo gibi fiziksel özelliklerini mümkün olduğunca eş tutmaya çalışmaktadır. Yine de, alıcı çifte bu konuda herhangi bir garanti olmadığı mutlaka belirtilmelidir.
Bağış yapan kişi sayısı kısıtlı olduğundan, birçok IVF merkezinde her donör genellikle 2 alıcıyla eşleştirilmektedir. Yeterli yumurta toplandıktan sonra yumurtalar her iki alıcı arasında eşit bir şekilde pay edilir.
Overlerin stimulasyonu, siklus takibi ve yumurta toplanması
Yumurtaları uyararak folikül elde etmek amacıyla, bağış yapacak kişiye fertilite ilaçları verilir. Foliküller büyüdükçe gelişimleri hormon seviyeleri ve ultrason ile takip edilir. İlaçlara bağlı ciddi yan etkiler nadirdir ancak baş ağrısı, sıcak basması, duygu durum değişiklikleri, ödem, huzursuzluk ve enjeksiyon yerlerinde morluklar, alerji ve overyen hiperstimulasyon sendromu gelişebilir.
Fertilite ilaçlarına cevap olmaması veya yüksek olasılıkla overyen hiperstimulasyon sendromu gelişme riskinin bulunması durumlarında %5-10 olasılıkla tedavinin iptal edilebilme ihtimali bulunmaktadır. Tahmini iki hafta içinde foliküller olgunlaşır ve donöre yumurtaların olgunlaşması için gerekli son aşama olan hCG enjeksiyonu uygulanır. Yaklaşık 36 saat sonra yumurtalar toplanır. Bu işlem genellikle hafif sedasyon uygulanarak transvajinal ultrason eşliğinde yapılır ancak bazen donör aynı anda tüplerini de bağlatmak isterse laparoskopik yöntemle de yumurtalar toplanabilir. Birçok yumurta bağışçısı yaklaşık 8-10 yumurta üretecektir.
Foliküllerin tümünün içinde her zaman yumurta bulunmayabilir ve toplanan yumurtalarında her zaman tümü olgun olmayabilir. Nadiren hiç yumurta da gelmeyebilir.
Yumurta bağışı yapan kişiye yumurtaları toplandıktan sonra o ay için adet oluncaya kadar korunmasız cinsel ilişkiye girmemesi önerilir, böylelikle plansız bir gebelik oluşma ihtimali önlenmiş olur.
İnseminasyon ve döllenme
Alıcının eşi mastürbasyon yoluyla meni verir (veya bağışlanmış sperm de kullanılabilir). Yumurtalar toplandıktan sonra alıcı kadının eşinin spermleriyle veya donör spermleriyle yumurtalara aşılama yapılır.
Eğer erkeğin sperm sayısı az veya kalitesi iyi değilse, intrasitoplazmik sperm enjeksiyonu (ICSI) uygulanır.
Döllenmenin gerçekleşip gerçekleşmediğini anlamak için ertesi gün yumurtalar incelenir. Yumurta toplanmasından genellikle 2-3 gün sonra embryolar transfere hazır hale gelir.
İnseminasyon ve döllenme sırasında oluşabilecek sorunlar
Döllenme hiç oluşmayabilir. Bu, ICSI veya donör sperminin kullanıldığı durumlarda olabilir.
Anormal döllenme olabilir, bu embryolar iyi gelişmez ve bu sebeple yerleştirilemez.
Embryolar normal döllenmiş görülse bile bölünme gerçekleşmeyebilir.
Alıcıya embryo transferi
Taze veya dondurulmuş embryo transferi yapılabilir. Ancak başarı şansı daha yüksek olduğundan taze embryo transferi tercih edilir. Donör IVF tedavisine başladığı anda alıcının adet zamanının donörünküyle aynı ana gelmesi ayarlanır. Endometriyumun (rahmin iç duvarı) implantasyona hazırlanması amacıyla alıcıya hormon replasman tedavisi uygulanır. Düzenli adet görüp görmemesine bakılarak GnRH agonistlerinin verilip verilmemesine karar verilir. Hormon replasman tedavisinde estradiol hapları yada bantları kullanılır. Ardından enjeksiyon, vajinal tablet, pesser veya jel formunda progesteron tedaviye eklenir. Bu ilaçları vermede çok çeşitli protokoller mevcuttur, doktor hastaya uygulanan protokolle ilgili bilgi verir.
Donörün IVF siklusuyla alıncının doğal siklusunun eş zamanlı ayarlanması zordur. Yumurta toplandıktan 2-3 gün sonra, embryolar ince bir kateter yardımıyla alıcının rahmine yerleştirmek için hazır hale gelir.
İngiltere’de her tedavide en fazla 3 embryo transfer edilir, geriye iyi kalitede embryo kalmışsa sonra kullanılmak için saklanır. Çoğul gebelik ihtimali arttığından birçok IVF kliniği en fazla 2 embryonun transferini önermektedir.
Dondurulmuş embryo transferi, doğal siklusta veya hormon replasmanı uygulanan siklusta yapılabilir. Dondurulmuş embryoların bir kısmının çözdürme işlemi sonrası bozulabileceğinin bilinmesi önemlidir. Doğal siklus sadece düzenli adet gören genç yaştaki kadınlar için uygundur. Siklus sırasında embryo transferinin zamanlaması çok önemlidir. Bazı merkezlerde, embryolar transfer edilmeden evvel alıcı çiftin televizyon monitoründe embryolarını görebilmeleri sağlanır. Embryo transferinden 2 hafta sonrasında gebelik testi yapılıncaya kadar estradiol hapları ve progesterona devam edilir. Gebelik testinin pozitif gelmesi durumunda hastanın 2-5 gün sonra gebelik testini tekrar etmesi istenerek BhCG düzeyindeki artışlar takip edilir. Genellikle embryo transferinden yaklaşık 5 hafta sonra ultrasonografi yapılır. Ultrason yardımıyla gebelik kesesinin normal yerine yerleşip yerleşmediği, canlı olup olmadığı ve kaç kese olduğu anlaşılır.
Yapılan son çalışmalarda, folik asit takviyesinin rutin kullanımının spina bifida gibi nöral tüp defektlerinin gelişme riskini oldukça azalttığı gösterilmiştir. Bu sebeple, yumurta alıcılarının tedaviye başladıkları anda folik asite de başlamaları önerilir.
Bağışlanan yumurtalarla GIFT
GIFT’de yumurtalar toplandıktan sonra, en iyi yumurtalar yıkanmış hazırlanmış spermle bir araya getirilir. Daha sonra karışım laparoskopi eşliğinde ince bir kateterle direkt fallop tüplerine yerleştirilir.
İngiltere’de, spermle maksimum 3 yumurta bir araya getirilir. Yedek yumurtalar ise IVF için sperm ile aşılanır ve uygun bütün embryolar daha sonra transfer edebilmek için dondurulur.
Embryoların dondurulması
Yumurta bağışı yapacak kişiden HIV bulaşma riskinden korkan çiftlere tüm döllenen yumurtalarının dondurulması önerilir. 6 ay geçtikten sonra, yumurta bağışı yapan kişi HIV açısından tekrar test edilir ve hala negatif olduğu saptanırsa, dondurulmuş embryolar çözdürülerek alıcının rahmine yerleştirilir.
Eğer bir sebeple alıcının siklusu bağış yapan kişininkiyle eş zamana getirilemezse, donör yumurtaları alıcının eşinin spermleriyle döllenir ve oluşan uygun embryolar dondurularak daha sonra transfer yapılır.
Fransa gibi bazı ülkelerde, donör yumurtaları kullanılarak elde edilen tüm embryolar dondurularak 6 ay süreyle karantinada tutulur. Bu süre sonunda donör 2. kez HIV, hepatit B ve C ve sitomegalovirus taramasından geçirilir ve sonuçlar negatif gelirse, embryolar transfer edilir.
Yumurta bağışı yapan kişi sayısı kısıtlı olduğundan, birçok yumurta donasyon programlarında bir kişinin yumurtaları iki alıcı arasında pay edilir.
Dondurulmuş embryo transferi doğal takip edilen veya hormon replasman takviyesi uygulanan sikluslarda yapılabilir. Doğal siklus sadece düzenli adet gören genç yaştaki bayanlar için uygundur.
Yumurta paylaşımı
Bazı IVF merkezleri yumurta paylaşım programı ortaya atmışlardır. Yumurta paylaşımı, IVF tedavisine ihtiyaç duyan fakat işlemin masraflarını karşılayamayacak durumda olan seçili bir grup infertil hastada uygulanabilir. Bu hastalar, yumurtaların uyduğu alıcıların para ödemesi karşılığında onlara yumurtalarının bir kısmını bağışlayarak kendi IVF tedavilerini yaptırabilirler. Yumurtasını paylaşan donör sağlıklı ve 35 yaşının altında olmalıdır. Yumurtasını paylaşan kişi kendisinin dondurulmaya elverişli embryo sayısının azalacağını anlamalıdır.
Şu anda İngiltere’de 40’dan fazla IVF merkezinde yumurta paylaşımı uygulanmakta olup, yumurta paylaşım programı sayesinde 2000’den fazla bebek doğmuştur. Birçok yayın, yumurta paylaşımı programının, paylaşımı yapan kişinin başarı şansını bozmadığını göstermektedir.
Yumurta paylaşımı yapması muhtemel kişiler aynı yumurta bağışı yapan kimliği saklı tutulan donörlergibi, enfeksiyöz ve genetik hastalıklar açısından dikkatlice değerlendirilerek tarama testleri yapılır. Düşük yumurtalık cevabı veya kötü kalitede yumurtası olduğu bilinen veya şüphelenilen potansiyel donörler programa dahil edilmez.
Yumurta paylaşım programının karmaşık olması nedeniyle, programa dahil olmak isteyen tüm çiftlere ayrı ayrı danışmanlık hizmeti sağlanması çok önem taşımaktadır.
İnfertil kadın IVF tedavisine başlar. Yumurtalar toplandıktan sonra yumurtalar infertil çift ile yumurta alıcısı çift arasında paylaştırılır. Paylaşım için kabul edilen minimum yumurta sayısı 8 olmakla birlikte bu sayı merkezden merkeze değişmektedir. Bağışlanan yumurtalar alıcı kadının eşinin spermleriyle aşılanırken, diğer yumurtalar infertil kadının eşinin spermleriyle aşılanır. Her çift transfer edilecek kendi embryolarına sahip olur.
Nadiren donörün tedavisi planlandığı kadar sorunsuz gitmez. Örneğin bazen paylaşılamayacak kadar az sayıda yumurta toplanabilir. Bazen çok az folikül geliştiği veya OHSS riski olduğu için tedavi durdurulabilir. Yumurtalar döllenmeyebilir veya embryoların bölünmesi gerçekleşmeyebilir.
Yumurta donasyonunun sonuçları
Gebelik ve canlı doğum oranları açısından bakıldığında yumurta donasyonunun, kadının kendi yumurtaları kullanılarak yapılan IVF ile kıyaslandığında çok daha fazla başarılı sonuçları olduğu görülmektedir. %25-40’larda canlı doğum oranları beklenmelidir. Başarı oranlarını etkileyen birçok faktör bulunmaktadır.
Gebelik oluşsa bile dış gebelik ve düşük gibi problemlerin gelişebileceğinin belirtilmesi önemlidir. Çoğul gebelik ihtimali %25-30’lardadır (genellikle ikiz).