HaZaL
VIP Üye
Radyoiyot Tedavisi Hangi Tiroit Hastalıklarında Uygulanır
Radyoiyot Tedavisi Hangi Tiroit Hastalıklarında Uygulanır
Radyoiyot Tedavisi Hangi Tiroit Hastalıklarında Uygulanır
Radyoiyot tedavisi (atom tedavisi) hangi tiroit hastalıklarında uygulanır?
Radyoiyot tedavisi, aşağıdaki tiroit hastalıklarında uygulanır:
* Basedow-Graves hastalığında,
* Otonom çalışan toksik nodüllerde
* Toksik multinodüler guatrda
* Tiroit kanserlerinde
BASEDOW - GRAVES HASTALIĞINDA RADYOİYOT (ATOM) TEDAVİSİ
Radyoiyot tedavisi, halk arasında "Atom tedavisi" olarak bilinmektedir. Bu tedavi, yaklaşık 60 yıldan beri başarılı bir şekilde Basedow-Graves hastalığının tedavisinde kullanılmaktadır. Basit, etkili, güvenilir ve diğer tedavi yöntemlerine göre nispeten daha ucuz olması nedeni ile Amerika'da Basedow-Graves hastalığının tedavisinde en fazla tercih edilen yöntemdir. Ülkemizde de son zamanlarda en sık tercih edilen tedavi yöntemidir.
Radyoiyot ağızdan verildikten sonra en fazla tiroit dokusu tarafından tutulur. Ayrıca tükürük bezlerinde tutularak ağız boşluğuna ifraz edilir. Büyük kısmı böbrek tarafından mesaneye atılır. Çok az bir kısmı ise ter bezleri ve mide sekresyonları ile vücudu terk eder. Basedow-Gaves hastalığında tiroit glandının radyoiyodu tutma özelliği çok artmış, diğer organlara giden radyoiyot miktarı ise oldukça azalmıştır. Bu nedenle, bu hastalıkta radyoiyodun etkisi daha çok tiroit üzerine olur.
Genellikle, bazı hastalara en iyi tedavi şeklinin radyoiyot olduğu söylendiği zaman hemen tepki göstermekte ve radyoiyot tedavisini hemen reddetmektedir. Bu durum, hastanın daha önce edinmiş olduğu yanlış bilgilerden kaynaklanmaktadır. Öncelikle atom kelimesi radyasyonu çağrıştırarak hastada korku uyandırmaktadır. Bazı hastalar ise radyasyonun kansere yol açacağına inanmakta ve etrafındakileri de inandırmaya çalışmaktadır. Halbuki hiçbir hasta şimdiye kadar bu tedavi ile kanser olmuş veya çocuğu olamamış tek bir örnek gösterememiştir. Sadece onlar "Atom tedavisi duyduğumuza göre tehlikelidir" demekle yetinmektedir. Radyoiyot tedavisi görecek hastalar öncelikle aşağıdaki doğru bilgileri öğrenmelidir. Radyoiyot,
· kansere neden olmaz
· çocuk yapımını engellemez
· hamilelikten önce uygulanmışsa hastaların çocuklarında sakatlığa veya kansere neden olmaz
· ailenin diğer fertlerine zarar vermez
Radyoiyot nasıl bir maddedir, özellikleri nelerdir?
Radyoiyot, beta ve gamma ışını yayan radyoaktif bir maddedir. Yarılanma ömrü bir haftadır. Memleketimizde üretilmediği için yabancı ülkelerden ancak yetkili firmalar tarafından getirtilmektedir. Yaymış olduğu beta ışınları sayesinde tiroiddeki aşırı çalışan hücreleri ortadan kaldırır. Gamma ışınları kullanılarak gamma kameralar ile vücuttaki dağılımı incelenir. Renksiz, kokusuz ve tadı olmayan bir maddedir.
Yan etkileri oldukça azdır.
Radyoiyot nasıl verilir?
Radyoiyot, bir bardak su içerisinde sıvı şeklinde veya kapsül şeklinde hastaya içirilir. Önce nükleer tıp teknisyeni veya doktor tarafından özel bir odada ve kurşun bir cam arkasında verilecek miktar hazırlanır. Hazırlanan solüsyonu veya kapsülü hasta kurşun cam arkasından alarak içer. Radyoiyot solüsyonunu içilirken bir damlasının dahi yere dökülmemesine özen gösterilir.
Radyoiyot kimlere verilmez?
Radyoiyot, hamile kadınlar dışında her hastaya verilebilir. Ancak emzikli kadınların tedaviden önce bebeklerini sütten kesmeleri gerekir.
Ayrıca, nodülü olan ve kanser şüphesi olan hastalara nodül ince iğne aspirasyon biyopsisi ile değerlendirilmeden ve baskı yapan çok büyük guatrlarda radyoiyot verilmez.
Radyoiyot tedavisine karar verilmiş ancak yapılan radyoiyot uptake testinde çok düşük değerler bulunan hastalara uptake testi düzelinceye kadar radyoiyot verilmez.
Radyoiyot verilmeden önce nelere dikkat etmelidir?
Radyoiyot etkisini gösterebilmesi için tiroit glandında tutulması gerekir. Bu nedenle tutulumunu etkileyecek maddelerden hasta sakınmalıdır. Bu maddeler iyot içeren maddelerdir. Bunlar,
· İyotlu tuz,
· Deniz ürünleri (balıklar),
· Yaralara tentürdiyot sürülmesi,
· Lugol solüsyonu kullanılması,
· İyot içeren öksürük şurupları ve bazı kalp ilaçları ve
· Başka nedenlerle kontrastlı madde kullanılarak film çekilmesi.
Hasta bu gibi maddeleri kullanmışsa uptake testinden önce doktoruna bildirmesi gerekir. İyotlu kontrast maddeler 2-3 ay tiroit glandında radyoiyot tutulumunu etkilemektedir.
Hastaların bilerek veya bilmeyerek almış olduğu iyotlu maddeler sonucu radyoiyot uptake testi düşük olarak bulunmaktadır. Bu durumda alınan iyodun etkisi geçinceye kadar tedavi bir müddet ertelenir.
Radyoiyot nasıl etki eder?
Radyoiyot aktif olarak tiroit hücreleri tarafından tutulur. Tiroidde tutulduktan sonra tiroit hormonlarının yapımına girerek diğer organlardan çok daha uzun müddet tiroit içerisinde kalır. Bu durum, radyoiyot etkisinin en fazla tiroit üzerine olmasını sağlar. Radyoiyot, yaymış olduğu beta ışını sayesinde aşırı çalışan tiroit hücrelerini ortadan kaldırarak etkisini gösterir.
Tükürük bezlerinde, ter bezlerinde ve midede tutulumu oldukça az olduğundan bu organlara zarar vermez.
Radyoiyot verilmezden önce hastaya hangi testler uygulanır?
Önce, hastanın Basedow-Graves hastası olup olmadığı kanıtlanır. Bunun için hasta, biyoşimik (T3, T4, TSH hormonları ve antikorlar), sintigrafik ve klinik olarak değerlendirilir. Radyoiyot verilecek hastaya bundan sonra radyoiyot uptake testi yapılır. Bu test, daha önce de anlatıldığı gibi tiroit glandının iyot tutma yeteneğini gösterir. Ayrıca, verilecek doz miktarının hesaplanmasında da gerekli olan bir testtir. Uptake'in düşük olması hastanın fazla miktarda normal iyot aldığını gösterir. Bu hastalarda uptake testi normale dönünceye kadar geçici olarak radyoiyot tedavisi ertelenir.
Radyoiyot tedavisi ile birlikte ilaç tedavisi uygulanır mı?
Gerek radyoiyot tedavisi öncesi gerekse sonrası bazı hastalarda belirli bir müddet ilaç tedavisi uygulanabilir. Çok ağır hipertiroidisi olan hastalarda tedavi öncesi veya tedaviden 48 saat sonra tiroit hormon yapımını engellemek amacı ile propycil veya thyramazol tedavisi uygulanır. Radyoiyot öncesi uygulamalarda uptake testinden 3-7 gün önce ilaç kesilir. Antitiroit tedavi, radyoiyot etkisini gösterinceye kadar hastalığın daha rahat geçirilmesini sağlar.
Radyoiyot tedavisinden sonra nelere dikkat edilmelidir?
Tükürük bezinden salya yolu ile ifraz edilen veya yine böbrekler tarafından atılan radyoiyot miktarının zararlı olduğuna dair herhangi bir bulgu olmadığı halde, yine de çevredekilerin boşuna radyasyon almamaları için aşağıda belirtilen birtakım tedbirlerin alınması gerekir.
· Radyoiyot içildikten sonra hasta 3 veya 4 gün hamile kadınlara, bebeklere yaklaşmamalı ve kucağına alıp sevmemelidir.
· Tuvalete çıktığı zaman sifonu iki kez çekmelidir.
· Kullandığı çatal, kaşık, tabakları ve havluları bir hafta kadar ayrı tutmalıdır
· Bir iki gün ayrı yatmalıdır.
Radyoiyot tedavisinden ne kadar zaman sonra hamile kalınabilir?
Verilen radyoiyot miktarı doğum anomalilerine ve doğan çocuklarda sonradan kansere neden olmadığı halde hasta normale dönünceye kadar yine de bir tedbir olarak hamile kalmaması önerilir. Hem hipotiroidi, hem de hipertiroidi hamileliğin oluşmasını önler ve düşüğe neden olur. Hastaların normal hale gelmesi 6-12 aylık bir süre gerektirir. Bu süre zarfında hastaların hamile kalmamaları önerilir.
Radyoiyot tedavisinden sonra ne olur?
Radyoiyot tedavisi uygulanan hastalarda esas amaç hastaları ötiroit duruma yani normale getirmektir. Ancak bu her zaman olmayabilir. Bunun nedeni verilen radyoaktif iyodun etkisinin değişik nedenlere bağlı olmasından kaynaklanır. Bu etki tiroit glandının büyüklüğüne, uptake miktarına, verilen radyoiyodun miktarına ve tiroit glandının radyasyona vereceği cevaba bağlıdır. Dolayısıyla, tedaviden sonra aşağıdaki üç durumdan biri ortaya çıkabilir:
· Hasta normale döner
· Hipotiroidi gelişir
· Hipertiroidi devam eder
Basedow-Graves hastasının normal hale gelmesi için kaç radyoiyot tedavisi gerekir?
İlk tedavide %70 hasta ötiroit hale gelir. Geri kalan hastalar için ikinci veya üçüncü tedavi gerekebilir. Çok nadir olarak 4. dozu alan hastalar da olabilir. Ötiroit hale gelmeyen hastaları için 3-6 ay sonra ikinci doz verilir.
Radyoiyot tedavisinden sonra hastalar ne zaman normale döner?
En sık sorulan sorulardan biridir. İyileşme hastalığın şiddetine göre değişir. Genellikle bir buçuk ay içinde tiroit hormon üretimi düşer ve hasta rahatlar. Ancak birçok hasta 3-6 ay içinde normal (ötiroit) duruma gelir veya hastada hipotiroidi gelişir.
Radyoiyot tedavisinden sonra oluşan hipotiroidi hasta için bir dezavantaj mı?
Radyoiyot tedavisinden sonra bazı hastalarda hipotiroidi gelişir. Hipotiroidi, fazla miktarda tiroit dokusunun radyoiyot tarafından ortadan kaldırılması sonucu oluşur. Bu, ilk bakışta hastaya bir dezavantaj olarak görülebilir. Ancak unutmamak gerekir ki, tedavi edilmemiş Basedow-Graves hastalarında da 10 veya 20 yıl içinde hipotiroidi gelişir. Dolayısıyla, radyoiyot tedavisinden sonra gelişen hipotiroidi pek önemli olmamakta sadece biraz erken ortaya çıkmaktadır. Aynı durum cerrahi tedavi için de geçerlidir. Cerrahi tedavide fazla miktarda tiroit dokusunun çıkarılması hipotiroidiye neden olur.
Bazı doktorlar, hastaya yüksek doz iyot vererek 6 ay içinde hipotiroidiye girmesini sağlarlar. Böylece hastaların daha az sıklıkla doktora gitmesi sağlanır. Hipotiroidi, hipertiroidiye nazaran çok daha az komplike bir hastalıktır ve tedavisi oldukça basittir.
Radyoiyot tedavisinden sonra hastalar nasıl takip edilir?
Hastalar belirli aralıklarla (1.5-2 ay süre ile ) doktor tarafından takip edilir. Takip süresi hasta ötiroit veya hipotiroidi oluncaya kadar aynı sıklıkla devam eder. Normal duruma gelen hastalar 6 veya 12 aylık süreler ile ömür boyu takip edilir.
Basedow-Graves hastalığında antitiroit ilaçlar dışında ilaç tedavisi mevcut mudur?
Antitiroit ilaçlar (propycil, thyramazol) dışında çok nadir olarak steroidler, iyot, iyot içeren kontrastlı maddeler, perklorat ve lithium kullanılabilir. Astım hastalığı olan ve beta bloker alamayan hastalarda kalsiyum kanal blokerleri de kalp hızını azaltmak için tercih edilebilir.
Basedow-Graves göz hastalığının tedavisi nasıl yapılır?
Basedow-Graves göz hastalığının tedavisi, bu hususta tecrübesi olan göz hekimleri tarafından yapılır.
Daha önce de belirtildiği gibi göz hastalığının seyri hastadan hastaya değişir. Bunu daha önceden saptamak mümkün değildir. Göz hastalığının aktif fazı 18-24 ay sürebilir. Bu periyod içinde hastalığın bulgu ve semptomları önemli derecede değişim gösterir. Bu nedenle, bu periyot içinde herhangi bir müdahalenin hastaya yararı olmayacaktır. Ancak görme kaybı söz konusu olan ciddi göz hastalığında bütün tedavi olanakları kullanılır.
Aktif faz denilen enflamasyon fazında hastalara sadece semptomatik tedavi uygulanır. Hastaların öncelikle aşağıdaki önerilere uyması gerekir.
· Hasta sigara içmemelidir
· Dumanlı yerlerden kaçınmalıdır
· Güneş gözlüğü kullanmalıdır
· Uyurken gözlerini bezle kapatmalıdır
· Yüksek yastık kullanmalıdır
· Çift görmemek için bir gözünü kapatmalıdır
· Güneş ışınlarından sakınmalıdır
· Sentetik göz yaşı kullanmalıdır
· Lens kullanmamalıdır
· Diüretik alınarak göz kapaklarındaki şişkinlik önlenmelidir
Ciddi enflamasyon sırasında kortizon veya radyasyon tedavisi uygulanır. Çok ciddi durumlarda bu fazda cerrahi tedavi de uygulanabilir. Bu tedavi şekilleri ayrı ayrı veya birlikte kullanılabilir.
Göz enflamasyonu ortadan kalktıktan sonra göz kapağı çekilmesini, göz etrafındaki şişkinlikleri ve çift görmeyi tedavi etmek için cerrahi girişim uygulanır. Cerrahi girişimi, plastik cerrahlar ve göz hekimleri birlikte uygular.
Toksik otonom fonksiyone eden tiroit nodülü ve toksik multinodüller guatr nasıl tedavi edilir?
Toksik otonom nodüller normalden fazla tiroit hormonu üreterek hipertiroidi meydana getirirler. Nodüller birden fazla ise buna toksik multinodüller guatr denir. Bu nodüllerin tedavisinde aşağıdaki yöntemlerden biri uygulanır:
· Cerrahi tedavi
· Radyoiyot tedavisi
· Antitiroit ilaç tedavisi
· Etanol enjeksiyonu
Bu hastalıklarda en sık kullanılan tedavi yöntemleri cerrahi ve radyoiyot tedavisidir. Cerrahi tedavide, tek nodül ise nodül çıkarılır, tiroidin diğer kısımlarına dokunulmaz. Ancak toksik multinodüller guatr mevcutsa, tiroidin tamamına yakını çıkarılır. Daha sonra hastaya T4 hormon tedavisi uygulanır.
Toksik nodül veya nodüller çok büyük değilse ve hastada baskı yapmıyorsa radyoiyot en iyi tedavi şeklidir. Radyoiyot sadece fonksiyone eden nodüller tarafından tutulduğundan normal tiroit dokusuna etkisi çok az olur. Bu nedenle, bu hastaların çok az bir kısmı radyoiyot tedavisinden sonra hipotiroidiye girer. Radyoiyot, hamilelikte ve emziren kadınlarda sakıncalıdır. Bu nedenle radyoiyot verilmezden önce hastaların gebelik testi ile hamile olup olmadıkları kanıtlanmalıdır.
Etanol enjeksiyonu, yeni bir tedavi yöntemidir. Bu tedavide, nodül içerisine haftada bir defa olmak üzere 5-6 kez etanol enjeksiyonu yapılır. Böylece nodül ortadan kaldırılmış olur. Çok nadir olarak enjeksiyon sırasında ağrı, geçici olarak ses değişikliği veya ateş gibi yan etkileri görülebilir.
Diğer hipertiroidilerde tedavi nasıl olur?
En sık rastlanan hipertiroidi nedenleri Basedow-Graves hastalığı, toksik otonom çalışan tiroit nodülü ve toksik multinodüller guatrdır. Bunların dışında çok nadir olarak hipofiz tümörleri, struma ovari, hidatiform mole, koriokarsionoma,hiperemesis gravidarum, fazla miktarda iyot veya tiroit hormonu alımı hipertiroidi nedeni olabilir. Bu durumlarda tedavi sebebe yönelik olarak yapılır. Mesela, hipofiz tümörlerinde cerrahi tedavi ile, fazla miktarda iyot ve tiroit hormonu alımlarında etkenin ortadan kaldırılması ile tedavi sağlanır.
Çocuklarda hipertiroidi nasıl tedavi edilir?
Graves hastası olan annelerden plesanta yolu ile çocuklarına TSH reseptör antikorları (TRab) geçer ve yeni doğan çocuğun tiroidini uyararak neonatal hipertiroidiye neden olur. Neonatal hipertiroidi geçici bir hastalıktır . Çocuk anneden geçen TRab'ı metabolize ettikten sonra hastalık ortadan kalkar.
Çocuklardaki hipertiroidinin en sık nedeni Basedow-Graves hastalığıdır. Ergenlik çağı öncesi hipertiroidi oldukça nadirdir. Bu çağdaki çocuklarda hipertiroidinin tanı ve tedavisi ergenlik sonrasına nazaran daha zordur. Çocuklardaki büyüme ve gelişme iyice kontrol edilmelidir. Bunun için TSH ve tiroit hormon seviyelerini normal sınırlarda tutulması gerekir. Bu nedenle ilaç tedavisinde hastanın ilaçları daha sık aralıklarla ayarlanır.
Eskiden çocuklarda Basedow-Graves hastalığında Antitiroit tedavi tercih edilen bir yöntemdi. Radyoiyot kullanılmasında ise çekimserlik söz konusu idi. Ancak radyoiyot verilen çocuklarda yapılan birçok çalışmada bu maddenin
· kansere neden olmadığı,
· çocuk yapımın etkilemediği ve
· doğum bozukluklarına
neden olmadığı gösterildikten sonra radyoiyot tedavisi en sık tercih edilen yöntem olmuştur.
Basedow-Graves veya Hashimoto hastalığı olan anne ve babalar çocuklarında da aynı hastalıkların görülebileceğini düşünmeli ve çocuklarını herhangi bir kuşku durumunda muayene ettirmelidir.
Prof.Dr.Çetin ÖNSEL
Radyoiyot Tedavisi Hangi Tiroit Hastalıklarında Uygulanır
Radyoiyot Tedavi Yöntemleri - Tiroit Hastalıklarında Radyoiyot Tedavi - Basedow-Graves Hastalığı Hakkında
Radyoiyot tedavisi (atom tedavisi) hangi tiroit hastalıklarında uygulanır?
Radyoiyot tedavisi, aşağıdaki tiroit hastalıklarında uygulanır:
* Basedow-Graves hastalığında,
* Otonom çalışan toksik nodüllerde
* Toksik multinodüler guatrda
* Tiroit kanserlerinde
BASEDOW - GRAVES HASTALIĞINDA RADYOİYOT (ATOM) TEDAVİSİ
Radyoiyot tedavisi, halk arasında "Atom tedavisi" olarak bilinmektedir. Bu tedavi, yaklaşık 60 yıldan beri başarılı bir şekilde Basedow-Graves hastalığının tedavisinde kullanılmaktadır. Basit, etkili, güvenilir ve diğer tedavi yöntemlerine göre nispeten daha ucuz olması nedeni ile Amerika'da Basedow-Graves hastalığının tedavisinde en fazla tercih edilen yöntemdir. Ülkemizde de son zamanlarda en sık tercih edilen tedavi yöntemidir.
Radyoiyot ağızdan verildikten sonra en fazla tiroit dokusu tarafından tutulur. Ayrıca tükürük bezlerinde tutularak ağız boşluğuna ifraz edilir. Büyük kısmı böbrek tarafından mesaneye atılır. Çok az bir kısmı ise ter bezleri ve mide sekresyonları ile vücudu terk eder. Basedow-Gaves hastalığında tiroit glandının radyoiyodu tutma özelliği çok artmış, diğer organlara giden radyoiyot miktarı ise oldukça azalmıştır. Bu nedenle, bu hastalıkta radyoiyodun etkisi daha çok tiroit üzerine olur.
Genellikle, bazı hastalara en iyi tedavi şeklinin radyoiyot olduğu söylendiği zaman hemen tepki göstermekte ve radyoiyot tedavisini hemen reddetmektedir. Bu durum, hastanın daha önce edinmiş olduğu yanlış bilgilerden kaynaklanmaktadır. Öncelikle atom kelimesi radyasyonu çağrıştırarak hastada korku uyandırmaktadır. Bazı hastalar ise radyasyonun kansere yol açacağına inanmakta ve etrafındakileri de inandırmaya çalışmaktadır. Halbuki hiçbir hasta şimdiye kadar bu tedavi ile kanser olmuş veya çocuğu olamamış tek bir örnek gösterememiştir. Sadece onlar "Atom tedavisi duyduğumuza göre tehlikelidir" demekle yetinmektedir. Radyoiyot tedavisi görecek hastalar öncelikle aşağıdaki doğru bilgileri öğrenmelidir. Radyoiyot,
· kansere neden olmaz
· çocuk yapımını engellemez
· hamilelikten önce uygulanmışsa hastaların çocuklarında sakatlığa veya kansere neden olmaz
· ailenin diğer fertlerine zarar vermez
Radyoiyot nasıl bir maddedir, özellikleri nelerdir?
Radyoiyot, beta ve gamma ışını yayan radyoaktif bir maddedir. Yarılanma ömrü bir haftadır. Memleketimizde üretilmediği için yabancı ülkelerden ancak yetkili firmalar tarafından getirtilmektedir. Yaymış olduğu beta ışınları sayesinde tiroiddeki aşırı çalışan hücreleri ortadan kaldırır. Gamma ışınları kullanılarak gamma kameralar ile vücuttaki dağılımı incelenir. Renksiz, kokusuz ve tadı olmayan bir maddedir.
Yan etkileri oldukça azdır.
Radyoiyot nasıl verilir?
Radyoiyot, bir bardak su içerisinde sıvı şeklinde veya kapsül şeklinde hastaya içirilir. Önce nükleer tıp teknisyeni veya doktor tarafından özel bir odada ve kurşun bir cam arkasında verilecek miktar hazırlanır. Hazırlanan solüsyonu veya kapsülü hasta kurşun cam arkasından alarak içer. Radyoiyot solüsyonunu içilirken bir damlasının dahi yere dökülmemesine özen gösterilir.
Radyoiyot kimlere verilmez?
Radyoiyot, hamile kadınlar dışında her hastaya verilebilir. Ancak emzikli kadınların tedaviden önce bebeklerini sütten kesmeleri gerekir.
Ayrıca, nodülü olan ve kanser şüphesi olan hastalara nodül ince iğne aspirasyon biyopsisi ile değerlendirilmeden ve baskı yapan çok büyük guatrlarda radyoiyot verilmez.
Radyoiyot tedavisine karar verilmiş ancak yapılan radyoiyot uptake testinde çok düşük değerler bulunan hastalara uptake testi düzelinceye kadar radyoiyot verilmez.
Radyoiyot verilmeden önce nelere dikkat etmelidir?
Radyoiyot etkisini gösterebilmesi için tiroit glandında tutulması gerekir. Bu nedenle tutulumunu etkileyecek maddelerden hasta sakınmalıdır. Bu maddeler iyot içeren maddelerdir. Bunlar,
· İyotlu tuz,
· Deniz ürünleri (balıklar),
· Yaralara tentürdiyot sürülmesi,
· Lugol solüsyonu kullanılması,
· İyot içeren öksürük şurupları ve bazı kalp ilaçları ve
· Başka nedenlerle kontrastlı madde kullanılarak film çekilmesi.
Hasta bu gibi maddeleri kullanmışsa uptake testinden önce doktoruna bildirmesi gerekir. İyotlu kontrast maddeler 2-3 ay tiroit glandında radyoiyot tutulumunu etkilemektedir.
Hastaların bilerek veya bilmeyerek almış olduğu iyotlu maddeler sonucu radyoiyot uptake testi düşük olarak bulunmaktadır. Bu durumda alınan iyodun etkisi geçinceye kadar tedavi bir müddet ertelenir.
Radyoiyot nasıl etki eder?
Radyoiyot aktif olarak tiroit hücreleri tarafından tutulur. Tiroidde tutulduktan sonra tiroit hormonlarının yapımına girerek diğer organlardan çok daha uzun müddet tiroit içerisinde kalır. Bu durum, radyoiyot etkisinin en fazla tiroit üzerine olmasını sağlar. Radyoiyot, yaymış olduğu beta ışını sayesinde aşırı çalışan tiroit hücrelerini ortadan kaldırarak etkisini gösterir.
Tükürük bezlerinde, ter bezlerinde ve midede tutulumu oldukça az olduğundan bu organlara zarar vermez.
Radyoiyot verilmezden önce hastaya hangi testler uygulanır?
Önce, hastanın Basedow-Graves hastası olup olmadığı kanıtlanır. Bunun için hasta, biyoşimik (T3, T4, TSH hormonları ve antikorlar), sintigrafik ve klinik olarak değerlendirilir. Radyoiyot verilecek hastaya bundan sonra radyoiyot uptake testi yapılır. Bu test, daha önce de anlatıldığı gibi tiroit glandının iyot tutma yeteneğini gösterir. Ayrıca, verilecek doz miktarının hesaplanmasında da gerekli olan bir testtir. Uptake'in düşük olması hastanın fazla miktarda normal iyot aldığını gösterir. Bu hastalarda uptake testi normale dönünceye kadar geçici olarak radyoiyot tedavisi ertelenir.
Radyoiyot tedavisi ile birlikte ilaç tedavisi uygulanır mı?
Gerek radyoiyot tedavisi öncesi gerekse sonrası bazı hastalarda belirli bir müddet ilaç tedavisi uygulanabilir. Çok ağır hipertiroidisi olan hastalarda tedavi öncesi veya tedaviden 48 saat sonra tiroit hormon yapımını engellemek amacı ile propycil veya thyramazol tedavisi uygulanır. Radyoiyot öncesi uygulamalarda uptake testinden 3-7 gün önce ilaç kesilir. Antitiroit tedavi, radyoiyot etkisini gösterinceye kadar hastalığın daha rahat geçirilmesini sağlar.
Radyoiyot tedavisinden sonra nelere dikkat edilmelidir?
Tükürük bezinden salya yolu ile ifraz edilen veya yine böbrekler tarafından atılan radyoiyot miktarının zararlı olduğuna dair herhangi bir bulgu olmadığı halde, yine de çevredekilerin boşuna radyasyon almamaları için aşağıda belirtilen birtakım tedbirlerin alınması gerekir.
· Radyoiyot içildikten sonra hasta 3 veya 4 gün hamile kadınlara, bebeklere yaklaşmamalı ve kucağına alıp sevmemelidir.
· Tuvalete çıktığı zaman sifonu iki kez çekmelidir.
· Kullandığı çatal, kaşık, tabakları ve havluları bir hafta kadar ayrı tutmalıdır
· Bir iki gün ayrı yatmalıdır.
Radyoiyot tedavisinden ne kadar zaman sonra hamile kalınabilir?
Verilen radyoiyot miktarı doğum anomalilerine ve doğan çocuklarda sonradan kansere neden olmadığı halde hasta normale dönünceye kadar yine de bir tedbir olarak hamile kalmaması önerilir. Hem hipotiroidi, hem de hipertiroidi hamileliğin oluşmasını önler ve düşüğe neden olur. Hastaların normal hale gelmesi 6-12 aylık bir süre gerektirir. Bu süre zarfında hastaların hamile kalmamaları önerilir.
Radyoiyot tedavisinden sonra ne olur?
Radyoiyot tedavisi uygulanan hastalarda esas amaç hastaları ötiroit duruma yani normale getirmektir. Ancak bu her zaman olmayabilir. Bunun nedeni verilen radyoaktif iyodun etkisinin değişik nedenlere bağlı olmasından kaynaklanır. Bu etki tiroit glandının büyüklüğüne, uptake miktarına, verilen radyoiyodun miktarına ve tiroit glandının radyasyona vereceği cevaba bağlıdır. Dolayısıyla, tedaviden sonra aşağıdaki üç durumdan biri ortaya çıkabilir:
· Hasta normale döner
· Hipotiroidi gelişir
· Hipertiroidi devam eder
Basedow-Graves hastasının normal hale gelmesi için kaç radyoiyot tedavisi gerekir?
İlk tedavide %70 hasta ötiroit hale gelir. Geri kalan hastalar için ikinci veya üçüncü tedavi gerekebilir. Çok nadir olarak 4. dozu alan hastalar da olabilir. Ötiroit hale gelmeyen hastaları için 3-6 ay sonra ikinci doz verilir.
Radyoiyot tedavisinden sonra hastalar ne zaman normale döner?
En sık sorulan sorulardan biridir. İyileşme hastalığın şiddetine göre değişir. Genellikle bir buçuk ay içinde tiroit hormon üretimi düşer ve hasta rahatlar. Ancak birçok hasta 3-6 ay içinde normal (ötiroit) duruma gelir veya hastada hipotiroidi gelişir.
Radyoiyot tedavisinden sonra oluşan hipotiroidi hasta için bir dezavantaj mı?
Radyoiyot tedavisinden sonra bazı hastalarda hipotiroidi gelişir. Hipotiroidi, fazla miktarda tiroit dokusunun radyoiyot tarafından ortadan kaldırılması sonucu oluşur. Bu, ilk bakışta hastaya bir dezavantaj olarak görülebilir. Ancak unutmamak gerekir ki, tedavi edilmemiş Basedow-Graves hastalarında da 10 veya 20 yıl içinde hipotiroidi gelişir. Dolayısıyla, radyoiyot tedavisinden sonra gelişen hipotiroidi pek önemli olmamakta sadece biraz erken ortaya çıkmaktadır. Aynı durum cerrahi tedavi için de geçerlidir. Cerrahi tedavide fazla miktarda tiroit dokusunun çıkarılması hipotiroidiye neden olur.
Bazı doktorlar, hastaya yüksek doz iyot vererek 6 ay içinde hipotiroidiye girmesini sağlarlar. Böylece hastaların daha az sıklıkla doktora gitmesi sağlanır. Hipotiroidi, hipertiroidiye nazaran çok daha az komplike bir hastalıktır ve tedavisi oldukça basittir.
Radyoiyot tedavisinden sonra hastalar nasıl takip edilir?
Hastalar belirli aralıklarla (1.5-2 ay süre ile ) doktor tarafından takip edilir. Takip süresi hasta ötiroit veya hipotiroidi oluncaya kadar aynı sıklıkla devam eder. Normal duruma gelen hastalar 6 veya 12 aylık süreler ile ömür boyu takip edilir.
Basedow-Graves hastalığında antitiroit ilaçlar dışında ilaç tedavisi mevcut mudur?
Antitiroit ilaçlar (propycil, thyramazol) dışında çok nadir olarak steroidler, iyot, iyot içeren kontrastlı maddeler, perklorat ve lithium kullanılabilir. Astım hastalığı olan ve beta bloker alamayan hastalarda kalsiyum kanal blokerleri de kalp hızını azaltmak için tercih edilebilir.
Basedow-Graves göz hastalığının tedavisi nasıl yapılır?
Basedow-Graves göz hastalığının tedavisi, bu hususta tecrübesi olan göz hekimleri tarafından yapılır.
Daha önce de belirtildiği gibi göz hastalığının seyri hastadan hastaya değişir. Bunu daha önceden saptamak mümkün değildir. Göz hastalığının aktif fazı 18-24 ay sürebilir. Bu periyod içinde hastalığın bulgu ve semptomları önemli derecede değişim gösterir. Bu nedenle, bu periyot içinde herhangi bir müdahalenin hastaya yararı olmayacaktır. Ancak görme kaybı söz konusu olan ciddi göz hastalığında bütün tedavi olanakları kullanılır.
Aktif faz denilen enflamasyon fazında hastalara sadece semptomatik tedavi uygulanır. Hastaların öncelikle aşağıdaki önerilere uyması gerekir.
· Hasta sigara içmemelidir
· Dumanlı yerlerden kaçınmalıdır
· Güneş gözlüğü kullanmalıdır
· Uyurken gözlerini bezle kapatmalıdır
· Yüksek yastık kullanmalıdır
· Çift görmemek için bir gözünü kapatmalıdır
· Güneş ışınlarından sakınmalıdır
· Sentetik göz yaşı kullanmalıdır
· Lens kullanmamalıdır
· Diüretik alınarak göz kapaklarındaki şişkinlik önlenmelidir
Ciddi enflamasyon sırasında kortizon veya radyasyon tedavisi uygulanır. Çok ciddi durumlarda bu fazda cerrahi tedavi de uygulanabilir. Bu tedavi şekilleri ayrı ayrı veya birlikte kullanılabilir.
Göz enflamasyonu ortadan kalktıktan sonra göz kapağı çekilmesini, göz etrafındaki şişkinlikleri ve çift görmeyi tedavi etmek için cerrahi girişim uygulanır. Cerrahi girişimi, plastik cerrahlar ve göz hekimleri birlikte uygular.
Toksik otonom fonksiyone eden tiroit nodülü ve toksik multinodüller guatr nasıl tedavi edilir?
Toksik otonom nodüller normalden fazla tiroit hormonu üreterek hipertiroidi meydana getirirler. Nodüller birden fazla ise buna toksik multinodüller guatr denir. Bu nodüllerin tedavisinde aşağıdaki yöntemlerden biri uygulanır:
· Cerrahi tedavi
· Radyoiyot tedavisi
· Antitiroit ilaç tedavisi
· Etanol enjeksiyonu
Bu hastalıklarda en sık kullanılan tedavi yöntemleri cerrahi ve radyoiyot tedavisidir. Cerrahi tedavide, tek nodül ise nodül çıkarılır, tiroidin diğer kısımlarına dokunulmaz. Ancak toksik multinodüller guatr mevcutsa, tiroidin tamamına yakını çıkarılır. Daha sonra hastaya T4 hormon tedavisi uygulanır.
Toksik nodül veya nodüller çok büyük değilse ve hastada baskı yapmıyorsa radyoiyot en iyi tedavi şeklidir. Radyoiyot sadece fonksiyone eden nodüller tarafından tutulduğundan normal tiroit dokusuna etkisi çok az olur. Bu nedenle, bu hastaların çok az bir kısmı radyoiyot tedavisinden sonra hipotiroidiye girer. Radyoiyot, hamilelikte ve emziren kadınlarda sakıncalıdır. Bu nedenle radyoiyot verilmezden önce hastaların gebelik testi ile hamile olup olmadıkları kanıtlanmalıdır.
Etanol enjeksiyonu, yeni bir tedavi yöntemidir. Bu tedavide, nodül içerisine haftada bir defa olmak üzere 5-6 kez etanol enjeksiyonu yapılır. Böylece nodül ortadan kaldırılmış olur. Çok nadir olarak enjeksiyon sırasında ağrı, geçici olarak ses değişikliği veya ateş gibi yan etkileri görülebilir.
Diğer hipertiroidilerde tedavi nasıl olur?
En sık rastlanan hipertiroidi nedenleri Basedow-Graves hastalığı, toksik otonom çalışan tiroit nodülü ve toksik multinodüller guatrdır. Bunların dışında çok nadir olarak hipofiz tümörleri, struma ovari, hidatiform mole, koriokarsionoma,hiperemesis gravidarum, fazla miktarda iyot veya tiroit hormonu alımı hipertiroidi nedeni olabilir. Bu durumlarda tedavi sebebe yönelik olarak yapılır. Mesela, hipofiz tümörlerinde cerrahi tedavi ile, fazla miktarda iyot ve tiroit hormonu alımlarında etkenin ortadan kaldırılması ile tedavi sağlanır.
Çocuklarda hipertiroidi nasıl tedavi edilir?
Graves hastası olan annelerden plesanta yolu ile çocuklarına TSH reseptör antikorları (TRab) geçer ve yeni doğan çocuğun tiroidini uyararak neonatal hipertiroidiye neden olur. Neonatal hipertiroidi geçici bir hastalıktır . Çocuk anneden geçen TRab'ı metabolize ettikten sonra hastalık ortadan kalkar.
Çocuklardaki hipertiroidinin en sık nedeni Basedow-Graves hastalığıdır. Ergenlik çağı öncesi hipertiroidi oldukça nadirdir. Bu çağdaki çocuklarda hipertiroidinin tanı ve tedavisi ergenlik sonrasına nazaran daha zordur. Çocuklardaki büyüme ve gelişme iyice kontrol edilmelidir. Bunun için TSH ve tiroit hormon seviyelerini normal sınırlarda tutulması gerekir. Bu nedenle ilaç tedavisinde hastanın ilaçları daha sık aralıklarla ayarlanır.
Eskiden çocuklarda Basedow-Graves hastalığında Antitiroit tedavi tercih edilen bir yöntemdi. Radyoiyot kullanılmasında ise çekimserlik söz konusu idi. Ancak radyoiyot verilen çocuklarda yapılan birçok çalışmada bu maddenin
· kansere neden olmadığı,
· çocuk yapımın etkilemediği ve
· doğum bozukluklarına
neden olmadığı gösterildikten sonra radyoiyot tedavisi en sık tercih edilen yöntem olmuştur.
Basedow-Graves veya Hashimoto hastalığı olan anne ve babalar çocuklarında da aynı hastalıkların görülebileceğini düşünmeli ve çocuklarını herhangi bir kuşku durumunda muayene ettirmelidir.
Prof.Dr.Çetin ÖNSEL