EliZa
Çalışkan Üye
Idrar Yolları Taş Hastalığı
Idrar Yolları Taş Hastalığı
Idrar Yolları Taş Hastalığı
Çoğu hasta tarafından doğum sancısından bile daha şiddetli olarak tarif edilen böbrek taşı ağrısı genellikle böbrekte sessiz olarak büyümüş olan bir taşın idrar kanalına girmesi sonucu gelişir. Ağrı çok şiddetli olmasına rağmen çoğu böbrek taşı ağrının kesilmesine yönelik ilaç tedavisi dışında bir tıbbi müdahaleye gerek kalmadan düşürülebilir.
Hastalar genellikle belin tek yanında bıçak saplanır tarzda karına ve kasıklara yayılan ağrı ve bunun yanında bulantı-kusma ve bulanık-kanlı idrar ile acil servise başvururlar. Hastalarda bunun yanında tabloya bir enfeksiyon eklenirse ateş ve titreme de görülebilir.
Hastanın üroloji uzmanı tarafından değerlendirilmesinde hastanın genel durumu, taşın büyüklüğü, yeri ve böbrekteki şişme derecesi göz önünde tutularak bir tedavi planı çizilir.
Tedavi planında tıbbi amacı taşın yapacağı tıkanıklığın böbreklerde enfeksiyon, yüksek basınç veya uzun dönemli idrar akışı sonucu oluşabilecek böbrek fonksiyon kaybının önüne geçilmesidir. Sosyal açıdan ise tedavi hastanın taş düşürme döneminde iş ve sosyal hayatının aksamamasını sağlamalıdır.
Günümüzde böbrek taşları ileri teknoloji ile açık cerrahiye gerek kalmadan tedavi edilebilmekte ve böbrek hasarının önüne kolayca geçilebilmektedir.
Tedavi sonunda hastalarda mutlaka taşsızlık sağlanmalıdır, çünkü geride kalan ufak taş parçaları yeni taşların oluşması için çekirdek görevi görmekte ve yeni taş oluşumu riskini arttırmaktadır.
Birden çok taş düşüren hastalarda taş oluşumuna neden olan faktör metabolik değerlendirme ile tespit edilmeli ve bu hastalar koruyucu tedavi altına alınmalıdır.
Böbrek Taşı Nedir ve Neden Oluşur?
Böbreklerin görevi vücutta biriken fazla suyun ve suda çözülen atık maddelerin kandan süzülerek idrar olarak uzaklaştırılmasıdır. İdrar içinde çözülmüş olarak bulunan bu maddeler belirli bir konsantrasyonun üzerine çıktıklarında veya çözülmüş halde kalmalarını sağlayan kimyasal ortam bozulduğunda kristaller (kum) halinde çökelirler. Bu kristaller vücuttan uzaklaştırılamazsa kısa sürede birleşerek taşları oluştururlar.
Taşların büyük kısmı kalsiyum ve oksalatın birleşmesi ile oluşurken ürat ve sistin gibi başka içeriğe sahip taşlar da görülmektedir. Aynı zamanda uzun süreli idrar yolu enfeksiyonları nüvelerinde organik madde içeren enfeksiyon taşlarına da neden olabilir.
İdrar taşı oluşmasında ülkemizde en sık etken yetersiz idrar miktarı olarak görülmektedir. Aşırı egzersiz yapan, sıcak iklimlerde yaşayan, sıcak veya kuru ortamlarda çalışmak zorunda olan kişiler terleme ve solunum ile daha yüksek miktarda sıvı kaybettiklerinden idrar miktarları azaltır. Konsantre hale gelen idrar içinde başka bir kimyasal eksiklik olmamasına rağmen taşların oluşma olasılığı çok yükselir.
İdrarın kimyasal bileşiminde bozukluk olması da idrar miktarı yeterli olmasına rağmen idrar taşı oluşumuna neden olabilir. Kalsiyum, oksalat, ürat, sistin gibi taş oluşumunu arttıran maddelerin konsantrasyonunun yükselmesi veya magnezyum ve oksalat gibi taş oluşumunu azaltan maddelerin konsantrasyonunun düşmesi taş oluşumunu kolaylaştırır. Bu kimyasal değişikliklerin bir kısmının ailesel olduğu düşünülmektedir. Bazı ilaçların kullanımının da bu kimyasal yapıyı değiştirerek taş oluşumuna neden olduğu bilinmekte.
İdrarın bileşiminin dışında taş oluşumunu diğer arttıran bir diğer etken böbreğin yapısıdır. İdrarın düzgün boşalmasına engel olabilecek yapısal böbrek bozukluklar idrarın göllenmesine ve ufak kristallerin atılmasına engel olarak taş oluşmasına neden olmakta.
Sonuç olarak:
• Erkekler
• Daha önce taş hastalığı geçirmiş olanlar
• 20-40 yaş arasındakiler
• Ailede taş öyküsü
• Tek ya da anormal yapıdaki böbrekler
• Sık idrar yolu enfeksiyonu geçirenler
• Kullanılmakta olan ilaçlar (bazı idrar söktürücüler, antasidler, guatr ilaçları)
• Proteinden zengin beslenenler
• Genellikle az su içenler
• Fazla hareket etmeyenler, yatalak hastalar
• Bazı ince barsak hastalıkları veya ameliyatları geçirmiş olanlar
• İdrarda kalsiyum, oksalat, ürik asit gibi minerallerin yüksek düzeylerde bulunanlar
• İdrarda sitrat ve magnezyum azlığı olanlar
• İdrar pH'ındaki değişikliği olanlar böbrek taşı açısından risk altındadırlar
Böbrek Taşlarında Bulgular Nelerdir ?
Ağrı: İdrar yolu taş hastalığının en önemli bulgularından olan ağrı taşın idrar yolunu tıkadığı durumlarda ortaya çıkar. Tıkanmanın ani ve tama yakın olması daha şiddetli taş sancısına neden olur. Ağrının nedeni taşın gerisindeki idrar yolu içinde basıncın artması ile böbreğin şişmesi ve kapsülünün gerilmesidir. Sıklıkla bulantı ve kusma bu tabloya eşlik eder. Bu mide ve barsak sisteminin bir sorunu değildir ve tamamen böbrek gerilmesine cevap olarak gelişen bir reflekstir. Bulantı ve kusma çoğunlukla ağrının tedavi edilmesi ile ek bir girişime gerek kalmadan geriler.
İdrarda kanama: Taşın ilerlerken idrar kanalında yapığı tahribata bağlı olarak idrarda renk değişikliği, koku ve tortulanma görülebilir. Bu durum genellikle taş tedavisini takiben tamamen iyileşir.
Böbrek Taşlarında Teşhis
İdrar taşlarının tanısında radyoloji ve laboratuar önemli yer tutar. Laboratuarda amaç idrar tahlili ile enfeksiyon varlığının ve kan testi ile böbrek fonksiyonlarının değerlendirilmesidir. Radyolojik değerlendirmede altın standart taş protokolünde çekilmiş bilgisayarlı tomografidir. Tomografik değerlendirme taşların tam büyüklüklerini, yerleşimlerini ve idrar kanallarıyla olan ilişkilerini vermektedir. Bazı durumlarda ilişkinin daha iyi ortaya konulabilmesi için kontrast madde (damardan ilaç) kullanılması gerekebilir. Ultrason taş teşhisinde kullanılabilecek diğer bir görüntüleme yöntemidir. Ultrason radyasyon içermediğinden gebelik gibi bazı durumlarda ilk tercihtir. Buna karşın özellikle böbrek ve mesane arasındaki idrar kanalının görüntülenmesinde yetersiz kalması kullanımını kısıtlamaktadır.
Böbrek Taşlarında Tedavi
Bir taş hastasında kesin tanıyı takiben ilk yapılacak tedavi ağrının kontrol altına alınması olmalıdır. Ancak bundan sonra sağlıklı olarak tedavi seçenekleri üzerine yoğunlaşılabilinir. Tedavi şeması seçiminde akılda tutulması gerek nokta her hastaya özgü farklı tedavi şemalarının olduğudur. Farklı tedavi seçenekleri arasında seçim mutlaka hastanın da katkısı ve beklentiler göz önüne alınarak yapılmalıdır.
4 mm ve daha küçük taşlar çok büyük bir oranda idrar kanalında takılmadan ilaç tedavisi ile düşürülebilir. 5 mm ve üzerindeki taşlarda idrar kanalında takılma ve ek tedaviye ihtiyaç duyma oranı taş büyüklüğü arttıkça yükselmektedir. Kesin sınırlar olmamasına rağmen 5 ila 10 mm arasındaki taşlarda yaklaşım uygun bir süre ilaç tedavisi altında taşın düşmesini beklemek; bu sürenin sonunda taş düşürülemediyse ileri tedavi seçeneklerinden birine yönelmek şeklinde olmaktadır. 10 mm ve daha büyük taşlar ilaç tedavisi ile ancak çok düşük bir oranda düşürüldüğünden bu hastalar zaman kaybetmeden tedaviye yönlendirilmektedir.
Taş tedavisinde belli başlı 5 yöntem vardır:
Dışarıdan ses dalgaları ile taşın parçalanması (ESWL)
İdrar yolu ile yapılan kapalı taş ameliyatı (Üreteroskopik litotripsi)
Ciltten açılan deliklerle yapılan kapalı taş ameliyatı (Perkütan nefrolitotripsi)
Laporoskopik taş ameliyatları
Açık taş ameliyatları
alıntı
Idrar Yolları Taş Hastalığı
idrar yollarında taş - böbreklerde taş - böbrek taşı ağrısı - böbrek taşı nedir - böbrek taşı neden oluşur
Çoğu hasta tarafından doğum sancısından bile daha şiddetli olarak tarif edilen böbrek taşı ağrısı genellikle böbrekte sessiz olarak büyümüş olan bir taşın idrar kanalına girmesi sonucu gelişir. Ağrı çok şiddetli olmasına rağmen çoğu böbrek taşı ağrının kesilmesine yönelik ilaç tedavisi dışında bir tıbbi müdahaleye gerek kalmadan düşürülebilir.
Hastalar genellikle belin tek yanında bıçak saplanır tarzda karına ve kasıklara yayılan ağrı ve bunun yanında bulantı-kusma ve bulanık-kanlı idrar ile acil servise başvururlar. Hastalarda bunun yanında tabloya bir enfeksiyon eklenirse ateş ve titreme de görülebilir.
Hastanın üroloji uzmanı tarafından değerlendirilmesinde hastanın genel durumu, taşın büyüklüğü, yeri ve böbrekteki şişme derecesi göz önünde tutularak bir tedavi planı çizilir.
Tedavi planında tıbbi amacı taşın yapacağı tıkanıklığın böbreklerde enfeksiyon, yüksek basınç veya uzun dönemli idrar akışı sonucu oluşabilecek böbrek fonksiyon kaybının önüne geçilmesidir. Sosyal açıdan ise tedavi hastanın taş düşürme döneminde iş ve sosyal hayatının aksamamasını sağlamalıdır.
Günümüzde böbrek taşları ileri teknoloji ile açık cerrahiye gerek kalmadan tedavi edilebilmekte ve böbrek hasarının önüne kolayca geçilebilmektedir.
Tedavi sonunda hastalarda mutlaka taşsızlık sağlanmalıdır, çünkü geride kalan ufak taş parçaları yeni taşların oluşması için çekirdek görevi görmekte ve yeni taş oluşumu riskini arttırmaktadır.
Birden çok taş düşüren hastalarda taş oluşumuna neden olan faktör metabolik değerlendirme ile tespit edilmeli ve bu hastalar koruyucu tedavi altına alınmalıdır.
Böbrek Taşı Nedir ve Neden Oluşur?
Böbreklerin görevi vücutta biriken fazla suyun ve suda çözülen atık maddelerin kandan süzülerek idrar olarak uzaklaştırılmasıdır. İdrar içinde çözülmüş olarak bulunan bu maddeler belirli bir konsantrasyonun üzerine çıktıklarında veya çözülmüş halde kalmalarını sağlayan kimyasal ortam bozulduğunda kristaller (kum) halinde çökelirler. Bu kristaller vücuttan uzaklaştırılamazsa kısa sürede birleşerek taşları oluştururlar.
Taşların büyük kısmı kalsiyum ve oksalatın birleşmesi ile oluşurken ürat ve sistin gibi başka içeriğe sahip taşlar da görülmektedir. Aynı zamanda uzun süreli idrar yolu enfeksiyonları nüvelerinde organik madde içeren enfeksiyon taşlarına da neden olabilir.
İdrar taşı oluşmasında ülkemizde en sık etken yetersiz idrar miktarı olarak görülmektedir. Aşırı egzersiz yapan, sıcak iklimlerde yaşayan, sıcak veya kuru ortamlarda çalışmak zorunda olan kişiler terleme ve solunum ile daha yüksek miktarda sıvı kaybettiklerinden idrar miktarları azaltır. Konsantre hale gelen idrar içinde başka bir kimyasal eksiklik olmamasına rağmen taşların oluşma olasılığı çok yükselir.
İdrarın kimyasal bileşiminde bozukluk olması da idrar miktarı yeterli olmasına rağmen idrar taşı oluşumuna neden olabilir. Kalsiyum, oksalat, ürat, sistin gibi taş oluşumunu arttıran maddelerin konsantrasyonunun yükselmesi veya magnezyum ve oksalat gibi taş oluşumunu azaltan maddelerin konsantrasyonunun düşmesi taş oluşumunu kolaylaştırır. Bu kimyasal değişikliklerin bir kısmının ailesel olduğu düşünülmektedir. Bazı ilaçların kullanımının da bu kimyasal yapıyı değiştirerek taş oluşumuna neden olduğu bilinmekte.
İdrarın bileşiminin dışında taş oluşumunu diğer arttıran bir diğer etken böbreğin yapısıdır. İdrarın düzgün boşalmasına engel olabilecek yapısal böbrek bozukluklar idrarın göllenmesine ve ufak kristallerin atılmasına engel olarak taş oluşmasına neden olmakta.
Sonuç olarak:
• Erkekler
• Daha önce taş hastalığı geçirmiş olanlar
• 20-40 yaş arasındakiler
• Ailede taş öyküsü
• Tek ya da anormal yapıdaki böbrekler
• Sık idrar yolu enfeksiyonu geçirenler
• Kullanılmakta olan ilaçlar (bazı idrar söktürücüler, antasidler, guatr ilaçları)
• Proteinden zengin beslenenler
• Genellikle az su içenler
• Fazla hareket etmeyenler, yatalak hastalar
• Bazı ince barsak hastalıkları veya ameliyatları geçirmiş olanlar
• İdrarda kalsiyum, oksalat, ürik asit gibi minerallerin yüksek düzeylerde bulunanlar
• İdrarda sitrat ve magnezyum azlığı olanlar
• İdrar pH'ındaki değişikliği olanlar böbrek taşı açısından risk altındadırlar
Böbrek Taşlarında Bulgular Nelerdir ?
Ağrı: İdrar yolu taş hastalığının en önemli bulgularından olan ağrı taşın idrar yolunu tıkadığı durumlarda ortaya çıkar. Tıkanmanın ani ve tama yakın olması daha şiddetli taş sancısına neden olur. Ağrının nedeni taşın gerisindeki idrar yolu içinde basıncın artması ile böbreğin şişmesi ve kapsülünün gerilmesidir. Sıklıkla bulantı ve kusma bu tabloya eşlik eder. Bu mide ve barsak sisteminin bir sorunu değildir ve tamamen böbrek gerilmesine cevap olarak gelişen bir reflekstir. Bulantı ve kusma çoğunlukla ağrının tedavi edilmesi ile ek bir girişime gerek kalmadan geriler.
İdrarda kanama: Taşın ilerlerken idrar kanalında yapığı tahribata bağlı olarak idrarda renk değişikliği, koku ve tortulanma görülebilir. Bu durum genellikle taş tedavisini takiben tamamen iyileşir.
Böbrek Taşlarında Teşhis
İdrar taşlarının tanısında radyoloji ve laboratuar önemli yer tutar. Laboratuarda amaç idrar tahlili ile enfeksiyon varlığının ve kan testi ile böbrek fonksiyonlarının değerlendirilmesidir. Radyolojik değerlendirmede altın standart taş protokolünde çekilmiş bilgisayarlı tomografidir. Tomografik değerlendirme taşların tam büyüklüklerini, yerleşimlerini ve idrar kanallarıyla olan ilişkilerini vermektedir. Bazı durumlarda ilişkinin daha iyi ortaya konulabilmesi için kontrast madde (damardan ilaç) kullanılması gerekebilir. Ultrason taş teşhisinde kullanılabilecek diğer bir görüntüleme yöntemidir. Ultrason radyasyon içermediğinden gebelik gibi bazı durumlarda ilk tercihtir. Buna karşın özellikle böbrek ve mesane arasındaki idrar kanalının görüntülenmesinde yetersiz kalması kullanımını kısıtlamaktadır.
Böbrek Taşlarında Tedavi
Bir taş hastasında kesin tanıyı takiben ilk yapılacak tedavi ağrının kontrol altına alınması olmalıdır. Ancak bundan sonra sağlıklı olarak tedavi seçenekleri üzerine yoğunlaşılabilinir. Tedavi şeması seçiminde akılda tutulması gerek nokta her hastaya özgü farklı tedavi şemalarının olduğudur. Farklı tedavi seçenekleri arasında seçim mutlaka hastanın da katkısı ve beklentiler göz önüne alınarak yapılmalıdır.
4 mm ve daha küçük taşlar çok büyük bir oranda idrar kanalında takılmadan ilaç tedavisi ile düşürülebilir. 5 mm ve üzerindeki taşlarda idrar kanalında takılma ve ek tedaviye ihtiyaç duyma oranı taş büyüklüğü arttıkça yükselmektedir. Kesin sınırlar olmamasına rağmen 5 ila 10 mm arasındaki taşlarda yaklaşım uygun bir süre ilaç tedavisi altında taşın düşmesini beklemek; bu sürenin sonunda taş düşürülemediyse ileri tedavi seçeneklerinden birine yönelmek şeklinde olmaktadır. 10 mm ve daha büyük taşlar ilaç tedavisi ile ancak çok düşük bir oranda düşürüldüğünden bu hastalar zaman kaybetmeden tedaviye yönlendirilmektedir.
Taş tedavisinde belli başlı 5 yöntem vardır:
Dışarıdan ses dalgaları ile taşın parçalanması (ESWL)
İdrar yolu ile yapılan kapalı taş ameliyatı (Üreteroskopik litotripsi)
Ciltten açılan deliklerle yapılan kapalı taş ameliyatı (Perkütan nefrolitotripsi)
Laporoskopik taş ameliyatları
Açık taş ameliyatları
alıntı